RSS linkedin

تاریخ‌های مهم کنگره

آغاز ارسال دستاورد: 1 شهریور 98

پایان مهلت ارسال دستاورد: 15 آبان 98

اعلام نتیجه‌ داوری دستاوردها: 20 آبان

آغاز نام‌نویسی در کنگره: 25 مهر تا 25 آبان 98

برگزاری کنگره: 29 و 30 آبان

 

 

  

 

مطالبات کنگره متخصصان علوم اطلاعات ایران در گام پنجم

لیزنا، محمد زره‌ساز، دبیر علمی پنجمین کنگره متخصصان علوم اطلاعات: پنجمین کنگره متخصصان علوم اطلاعات در حالی از مرداد ۱۳۹۸ کلید خورد که از نظر برنامه زمانی اجرائی در مقایسه با کنگره‌های گذشته عقب بودیم. با این حال، از همان ابتدای کار تلاش شد تا با برنامه‌ریزی دقیق در کمیته‌های راهبری، اجرایی و علمی زمینه حضور حداکثری ذینفعان در برنامه‌های کنگره پنجم پدید آید. با انتخاب تم کنگره یعنی «ما و آینده: تحولات نوپدید در علوم اطلاعات، کتابخانه‌ها و آرشیوها» جهت‌گیری کلی مشخص و در مطلبی با عنوان «حرکت هوشمندانه در مسیر پرمخاطره آینده» طرح موضوع شد و در همان مطلب و سایر فعالیت‌های رسانه‌ای اولیه از صاحب‌نظران تقاضا گردید تا به کمک کنگره بیایند و با حضور در پیش‌نشست‌ها و نشست‌های اصلی به پربارتر شدن مباحث و تقویت جنبه‌های علمی و حرفه‌ای آن کمک کنند.

در حال حاضر و با توجه به گذشت بیش از یک ماه از برگزاری کنگره پنجم به نظر فرصت خوبی است که برخی از دستاوردها و مطالبات این رویداد جهت ثبت در تاریخ و همچنین انجام پیگیری‌های تکمیلی و برگزاری باشکوه‌تر کنگره ششم طرح شود.  یکی از اقداماتی که در کنگره پنجم همانند کنگره‌های پیشین در دستور کار قرار گرفت برنامه‌ریزی جهت برگزاری پیش‌نشست‌های کنگره با مشارکت دانشگاه‌ها و سازمان‌های پژوهشی و حرفه‌ای بود. این اقدام سبب شد تا کنگره از قالب یک رویداد دو روزه در سال خارج شود و تبدیل به یک جریان چندماهه در فضای رشته و حرفه گردد. در این پیش‌نشست‌ها که برخی از آنها در حد همایش‌های ملی بودند نکات ارزنده و مهمی مطرح شد که در همان موقع نیز رسانه‌ای گردید. برگزاری این پیش‌نشست‌ها فضا را برای طرح مباحث جدی‌تر در دو روز کنگره فراهم کرد. از جمله اینکه امسال چهار پیش‌نشست نیز در دو استان خراسان رضوی و فارس برگزار شد و برنامه‌های کنگره را از انحصار پایتخت خارج کرد. امیدوار هستیم در کنگره‌های آینده برگزاری نشست‌های استانی توسعه داده شود و جنبه ملی کنگره بیش از پیش تقویت گردد.

برآورد دستاوردهای برگزاری کنگره‌های متخصصان علوم اطلاعات در پنج سال گذشته و به ویژه کنگره پنجم شاید به سادگی امکانپذیر نباشد و نیاز است تا در گذر زمان اثربخشی این کنگره رصد شود. با این حال، نباید از نظر دور داشت که برگزاری چنین رویدادی به خودی خود یک دستاورد مهم محسوب می‌شود و مایه سرزندگی و پویائی هرچه بیشتر فضاهای علمی و حرفه‌ای وابسته به علوم اطلاعات است. حضور پرشور حدود هزار نفر از دانشگاهیان، حرفه‌مندان، مدیران و فعالان صنعت اطلاعات در کنگره پنجم می‌تواند بیانگر تعهد و علاقمندی به پیشرفت در این حوزه باشد. در کنگره پنجم ۱۱۰ پنلیست از اعضای هیئت علمی، دانشجویان، حرفه‌مندان و مدیران از رشته‌های مرتبط با علوم اطلاعات و همچنین سایر رشته‌ها همچون جامعه‌شناسی، علوم رایانه، آینده‌پژوهی، مدیریت، روانشناسی، علوم تربیتی و رشته‌های مشابه دیگر حضور داشتند و کمک کردند تا در یک فضای بین‌رشته‌ای مباحث مختلف طرح و تبیین شوند. این پنلیست‌ها به ۲۰ دانشگاه و ۲۳ سازمان و مؤسسه پژوهشی کشور تعلق سازمانی داشتند. انتظار می‌رود تا تعامل بین متخصصان رشته‌ها و سازمان‌های مختلف با محوریت علوم اطلاعات سبب پیدایش همکاری‌های بین‌رشته‌ای و توسعه بیشتر نظری و حرفه‌ای شود. در کنگره پنجم همچنین ۲۵ مدیر در سطوح مختلف در نشست‌های کنگره حضور داشتند. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در مراسم افتتاحیه به عنوان سخنران کلیدی حضور داشت و به صورت شفاهی قول همکاری به منظور طرح مسائل و چالش‌های رشته و حرفه را در این شورا به دست‌اندرکاران کنگره داد. سایر مدیران از جمله معاونین و مدیران سازمان اسناد و کتابخانه ملی؛ مدیر کل آرشیوهای صدا و سیما؛ رئیس و معاونان پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)؛ مدیر کل فرهنگی هنری، اردوها و فضاهای پرورشی آموزش و پرورش؛ مدیر امور اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی؛ مدیر کل رصد، پایش و آینده‌نگری علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی؛ دبیر فراکسیون بهداشت و روان مجلس شورای اسلامی ایران؛ رئیس گروه برنامه‌ریزی و گسترش رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی وزارت علوم؛ معاون مرکز توسعه و هماهنگی اطلاعات و انتشارات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛ رؤسای کتابخانه‌های دانشگاهی و مدیران گروه‌های آموزشی از جمله مدیران تصمیم‌گیر و تصمیم‌سازی بودند که در نشست‌های کنگره پنجم حضور فعالی داشتند.

با توجه به مجموع مباحث طرح شده در کنگره پنجم (که  به تفصیل و در قالب گزارش‌های خبری متعدد در وبگاه کنگره منتشر شده است) می‌توان برخی از موارد را به عنوان مطالبات جامعه علمی و حرفه‌ای مطرح کرد و از افراد، نهادها و سازمان‌های مسئول تقاضا کرد تا تلاش بیشتری را به منظور تحقق این مطالبات داشته باشند.

* نخستین مطالبه بالطبع می‌تواند از دست‌اندرکاران انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران باشد که مباحث طرح شده در کنگره پنجم را پیگیری کرده و زمینه تحقق آنها را با برگزاری نشست‌های هم‌اندیشی و تصمیم‌سازی و همچنین با پیگیری جریان کنگره در طول سال فراهم کنند. همچنین از انجمن انتظار می‌رود با حضور اندیشمندان و دغدغه‌مندان، اتاق فکری دائمی برای رصد تحولات آینده در رشته و حرفه پدید آورد. در راستای هم‌افزائی و تلاش برای حمایت از نواندیشان، انجمن می‌تواند پایگاه ثبت تجربه‌ها و ایده‌های متخصصان علوم اطلاعات را توسعه دهد و با توسعه این پایگاه و برگزاری بیشتر نشست‌های تاک، زمینه ارتباط نزدیک‌تر متخصصان با فعالان صنعت اطلاعات را فراهم کند.

* مطالبه دوم از تک تک اعضای جامعه علمی و حرفه‌ای حوزه علوم اطلاعات، کتابداری و آرشیو برای تغییر به منظور بقای اثربخش در آینده پرمخاطره است. همانگونه که در اغلب نشست‌های کنگره پنجم تذکر داده شد، روند تغییرات شتاب بالائی دارد و روندهای تأثیرگذار بر حوزه علوم اطلاعات متنوع هستند و خطر حذف در صورت ناکارآمدی جدی است. چنانچه بخواهیم حضور اثربخشی در آینده پرمخاطره داشته باشیم نیاز است تا همه ما در مسئولیت‌ها و نقش‌های خود با ذهن باز به سراغ تغییرات برویم و در راستای ارائه خدمات اثربخش به جامعه مخاطبان خود تغییرات لازم را در کتابخانه‌ها، آرشیوها، سایر فضاهای حرفه‌ای و همچنین بخش‌های آموزشی و پژوهشی خود پدید آوریم.

* نشست‌های اصلی کنگره پنجم در روزهایی برگزار شد که دسترسی به اینترنت بنا به دلایل امنیتی قطع شده بود و برگزاری این کنگره را نیز با دشواری مواجه کرد. با این حال، برگزاری کنگره در این روزها همراه با خواسته متخصصان علوم اطلاعات برای حفظ و پاسداری از جریان دسترسی آزاد مردم به داده‌ها و اطلاعات علمی بود. این مطالبه به عنوان یک مطالبه جدی از دولت و نهادهای تصمیم‌گیر در این حوزه است.

* در این کنگره به ویژه در دو نشست کتابخانه‌های کودکان و کتابخانه‌های آموزشگاهی بحث توجه به کودکان و نظام آموزشی به منظور پشتیبانی مؤثر از عادت به مطالعه به صورت جدی‌تری مطرح شد. به نظر می‌رسد چنانچه بخواهیم دست از کارهای تبلیغاتی در حوزه ترویج مطالعه برداریم نیاز است تا دست به اقدامات بنیادی‌تری در این رابطه بزنیم. تغییر نظام آموزشی با توجه به نقش کتابخانه‌ و منابع اطلاعاتی آن در فرایند آموزش رسمی و همچنین ضرورت توجه به آموزش سواد اطلاعاتی به کودکان و دانش آموزان و عادت دادن به مطالعه از همان سنین کودکی از جمله مطالبات مهمی است که آموزش و پرورش و سایر نهادها و افراد مسئول در حوزه آموزش کودکان باید به آنها توجه ویژه‌ای داشته باشند. بحث احیاء و تقویت کتابخانه‌های آموزشگاهی و کودکان باید در دستور کار این نهادها قرار بگیرد و همه ما نیز باید در راستای ایفای نقش آگاهی‌بخش، هشداردهنده و یاری‌کننده در این زمینه احساس مسئولیت کنیم.

* به عنوان یک مطالبه جدی انتظار می‌رود تا انواع کتابخانه‌ها به ویژه کتابخانه‌های عمومی خدمات خود را در راستای نیازهای روزمره و نوپدید مردم و همچنین قابلیت‌های فناورانه بازتعریف کنند و فضای مناسبی را برای حضور مردم در فعالیت‌های مشارکت‌جویانه و اجتماعی به عنوان یک سازمان اجتماعی پویا فراهم کنند. همچنین دست‌اندرکاران انواع کتابخانه‌های دیگر همچون کتابخانه ملی و کتابخانه‌های دانشگاهی نیز باید با توجه به تفکر پلتفرمی زمینه حضور مؤثر ذینفعان و ارائه خدمات جدید، مؤثر و خلاقانه را به آنها فراهم کنند. جایگاه کتابخانه‌های دانشگاهی باید در ساختار دانشگاه‌ها ارتقاء داده شود و از مدیران متخصص تمام وقت برای ایجاد تحول سازنده بهره گرفته شود.

* انتظار می‌رود که روند فزاینده به کارگیری مدیران غیرمتخصص در نهادهای تخصصی و حرفه‌ای متوقف شود و استفاده از افراد آگاه و متخصص برای ایفای نقش مؤثر و سازنده در قامت مدیر و مسئول بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.

* به منظور توسعه اشتغال فارغ‌التحصیلان این مطالبه جدی وجود دارد که کتابخانه‌ها، آرشیوها و سایر مراکز حرفه‌ای با توجه به از دست دادن و یا بازنشستگی نیروهای متخصص، اقدام به جذب نیروهای جدید بر اساس معیارهای شفاف و مبتنی بر شایسته‌سالاری کنند. طبیعی است زیان تصمیم‌گیری‌های نابخردانه در این زمینه در آینده با فروکاهی فضاهای حرفه‌ای و از دست رفتن خدمات فرهنگی برای جامعه مشخص خواهد شد. تضعیف فرهنگ جامعه تدریجی و قدرت تخریبی آن فراینده خواهد بود. در این راستا کمیته مطالعات صنفی در سال‌های اخیر تلاش‌های خوبی را داشته و به منظور توسعه حرفه‌ای نیز پیشنهادهای مختلفی را به نهادهای ذیربط از جمله سازمان امور اداری و استخدامی ارائه کرده است. یکی از مهم‌ترین این پیشنهادها در کنگره پنجم با ارائه ایده تأسیس نظام خدمات مشاوره اطلاعاتی مطرح شد. این پیشنهاد اگرچه هنوز جای کار دارد اما می‌تواند زمینه حضور هدفمند فارغ‌التحصیلان رشته را در جامعه برای ارائه خدمات اطلاعاتی مؤثر به اقشار مختلف مردم (از جمله دانشگاهیان، پژوهشگران، صاحبان حرفه‌ها و صنایع، مدیران و سایر مردم) فراهم کند. در این زمینه نیاز است تا در آموزش‌های دانشگاهی و همچنین در حوزه دیپلماسی حرفه اقدامات مؤثری شکل بگیرد و انجمن می‌تواند با الگوگیری از رشته‌های دیگر از جمله روان‌شناسی زمینه این توسعه حرفه‌ای را فراهم کند. گام اول در این رابطه برداشته شده و امیدوار هستیم که اعضای جامعه علمی و حرفه‌ای با مشارکت و ارائه دیدگاه‌ها و نظرات خود و همچنین کمک به پیشبرد این مطالبه، آن را محقق سازند.

* در نشست اخلاق اطلاعات کنگره پنجم به نقش مخرب برخی از اسناد بالادستی از جمله آئین‌نامه‌های درنظر گرفته شده برای ترفیع و ارتقای اعضای هیئت علمی در ایجاد بداخلاقی‌ها در جامعه علمی و پژوهشی اشاره شد و هشدارهای لازم به وزارت علوم و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برای اصلاح این روندها به منظور جلوگیری از آسیب‌های بیشتر در آینده داده شد. همچنین در حوزه آموزش رشته در دو نشست آموزش علم اطلاعات و کتابخانه‌های پزشکی تقاضای انجام تغییرات در سرفصل‌های رشته‌های علم اطلاعات و دانش‌شناسی و کتابداری پزشکی و همچنین ایجاد گرایش‌های جدید مطرح شد.

*  توجه به مردم و نیازهای آنها در آرشیوها به عنوان یک مطالبه جدی در کنگره پنجم مطرح شد. آرشیوها باید از سازمان‌های پژوهشی صرف خارج شوند و خود را در خدمت مردم و نیازهای آنها بازتعریف کنند. از آرشیویست‌ها به عنوان متخصصان این حوزه انتظار می‌رود تا راهکارهای علمی مناسبی را در راستای دغدغه‌های مردم به ویژه در رابطه با سازماندهی و حفاظت از انواع اسناد خانوادگی ارائه دهند.

* توجه بیشتر به ارتباطات بین‌المللی و حضور فعال‌تر در نهادها و سازمان‌های مؤثر و راهبردی در رشته و حرفه به ویژه ایفلا از جمله مطالبات دیگر طرح شده در کنگره پنجم بود. در کنگره امسال ده نفر از صاحب‌منصبان و صاحب‌نظران ایفلا و انجمن‌های علمی مطرح در رشته و حرفه پیام فرستاده و اغلب خواستار افزایش تعامل و همکاری متخصصان و نهادهای داخلی با نهادهای بین‌المللی شده بودند. با وجود تلاش‌های ارزنده انجام شده، انتظار می‌رود تا متخصصان داخلی نیز نقش مهم‌تر و پررنگ‌تری در سطح بین‌الملل به ویژه در سطح کمیته‌ها و کارگروه‌های تخصصی ایفا کنند.

* توجه بیشتر به نسل آینده رشته و حرفه از دغدغه‌ها و مطالبات مطرح شده در کنگره پنجم بود. کمک به ارتقاء دانش، مهارت‌ها و همچنین توسعه فکری و شخصیتی دانشجویان رشته از طریق تقویت انجمن‌های علمی دانشجوئی از جمله مسائلی بود که در این کنگره مطرح شد و امید می‌رود که با توجه بیشتر به این انجمن‌ها زمینه تربیت دانشجویان آینده‌ساز فراهم شود.

آنچه در این مطلب کوتاه مرور شد، برخی از مهم‌ترین مطالبات مطرح شده در کنگره پنجم است. بسیاری از این مطالبات در همان روزهای برگزاری کنگره و بعد از آن در رسانه‌های گروهی از جمله در برنامه‌های رسانه ملی نیز مطرح شدند. این یادداشت در راستای تکمیل این فعالیت‌ها و جمع‌بندی تلاش‌های صورت گرفته، تهیه شده است. طبیعی است که به منظور تحقق این مطالبات، همه اعضای جامعه علمی و حرفه‌ای مسئولیت دارند تا تمام تلاش خود را به کار گیرند و انجمن نیز وظیفه دارد تا این تلاش‌ها را به بهترین نحو ممکن و در قالب کنگره متخصصان اطلاعات و یا سایر برنامه‌های خود در معرض دید جامعه بگذارد. در این راستا جا دارد از این فرصت استفاده کرده و از همه علاقمندان و دغدغه‌مندان دعوت کنم تا انجمن را برای رسیدن به اهدافش یاری کنند.

در پایان نیز به نوبه خود از همه دست‌اندرکاران کنگره پنجم به ویژه دکتر مهرناز خراسانچی دبیر محترم اجرائی و اعضای کمیته‌های راهبری، اجرائی و علمی و همه حامیان تشکر و قدردانی می‌کنم. همچنین از دست‌اندرکاران پایگاه خبری لیزنا برای پوشش گسترده فعالیت‌های کنگره پنجم سپاسگزارم. امیدوارم که جریان کنگره در آینده ادامه داشته باشد و زمینه تحقق مطالبات اعضای جامعه علمی و حرفه‌ای را به بهترین شکل ممکن فراهم سازد.

زره ساز، محمد. «مطالبات کنگره متخصصان علوم اطلاعات ایران در گام پنجم». سخن هفته لیزنا، شماره ۴۷۸، ۹ دی

دومین پیش نشست آموزش علم اطلاعات در دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد

نشست «چالش های نظام های آموزشی کشور در علم اطلاعات و دانش شناسی» پنجمین کنگره متخصصان علوم اطلاعات به منظور حل مشکلات کشوری توسط گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علامه طباطبائی و کمیته آموزش انجمن علمی کتابداری و اطلاع رسانی ایران با همکاری انجمن دانشجویی علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علامه طباطبائی با حضور صاحبنظران و اساتید، دانشجویان رشته علم اطلاعات و دانش شناسی مورخ ۲۱ آبان ماه ۱۳۹۸ از ساعت ۸ :۳۰ الی ۱۳ در سالن کنفرانس دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبائی برگزار شد.

این نشست با هدف ارائه راهکارها و پیشنهادات متخصصین این حوزه ، برای حل چالش ها و مشکلات نظام آموزشی کشور در علم اطلاعات و دانش شناسی دو پنل با عناوین " پنل اول: جایگاه رشته علم اطلاعات و دانش شناسی در کشور" و پنل دوم:  با عنوان "چالش های  آموزش رشته علم اطلاعات و دانش شناسی: حال و آینده" با دبیری دکترمیترا صمیعی مدیر گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علامه طباطبائی  و مسئول کمیته آموزش انجمن علمی کتابداری و اطلاع رسانی ایران برگزار شد. در پنل اول  اساتید وصاحبنظرانی چون دکتر احمد برجعلی  رئیس دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبائی؛دکتر سعید رضایی شریف آبادی، استاد و مدیر کل نظارت و ارزیابی دانشگاه الزهرا و عضو گروه برنامه ریزی و گسترش علم اطلاعات و دانش شناسی وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری؛ دکتر محمد حسن زاده دانشیار دانشگاه تربیت مدرس و دبیر گروه برنامه ریزی و گسترش علم اطلاعات و دانش شناسی وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری؛ دکتر داریوش مطلبی، معاون پژوهشی پژوهشکاه فرهنگ ، هنر و رسانه و عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرری ؛ دکتر رضا ملکی ،عضو هیات علمی علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علامه طباطبائی  به ایراد سخنرانی پرداختند و در پنل دوم اساتید و صاحبنظرانی چون دکتر حمزه علی نور محمدی ، عضو هیات علمی و مدیر کتابخانه و مرکز اسناد دانشگاه شاهد؛ دکتر داریوش علیمحمدی، عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی ؛ دکتر مهرناز خراسانچی،دبیر جایزه ترویج علم در ایران و عضو هیئت مدیره انجمن علمی کتابداری و اطلاع رسانی ایران؛ مصطفی امینی،مشاور اجرایی طرح شبکه دسترسی فیبر نوری کشور ،مدیر توسعه کسب و کار شرکت ایرانیان نت و مدیر ارتباط با مشتریان بانک انصار؛ و مهدی رحمانی، رئیس اتحادیه انجمن های دانشجویی علم اطلاعات و دانش شناسی ( ادکا) به ایراد سخنرانی پرداختند.

در ابتدا دکتر صمیعی، دبیر نشست ضمن قدردانی از حضور  اساتید و دانشجویان، گفت: رشته علم اطلاعات و دانش شناسی به لحاظ کمی و کیفی شاهد تحولات و تغییراتی زیادی بوده است .یکی از این تحولات تغییر عنوان رشته از علوم کتابداری و اطلاع رسانی به علم اطلاعات و دانش شناسی است که این مهم  با پیگیری های بسیار  اساتید رشته و تلاش گروه برنامه ریزی و گسترش علم اطلاعات و دانش شناسی وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری انجام شد .تغییرات  حاصله در محتواهای درسی برنامه درسی رشته" علم اطلاعات و دانش شناسی" با توجه به موضوعات فناوری اطلاعات و ارتباطات صورت گرفت.

وی همچنین گفت: همگام نشدن برنامه های مدون آموزشی رشته با تحولات جاری در فناوری های نوین اطلاعاتی باعث عدم ارتقاء موفقیت اجتماعی و وضعیت اقتصادی فارغ‌التحصیلان رشته منجر شده است. در صورتی که اگر میزان بازدهی دانش‌آموختگان رشته و جذب آن‌ها در مشاغل وابسته به این رشته، محتوای دروس و آموخته‌‌هایشان با نیاز‌های جامعه و بازار کار همخوانی داشته باشد، می‌توان به کارآیی و بهره‌مندی رشته در جامعه امیدوار بود. خوشبختانه در کشور ما رشته علم اطلاعات و دانش شناسی از نظر کمی یعنی تعداد گروه های آموزشی و اعضای هیات علمی نسبت به جهان وضعیت خوبی دارد . ولی یکی از مشکلات نظام آموزشی کشور ، فقدان آموزش های تخصصی و تربیت متخصصان حرفه ای و خلاق برای ورود به بازارکار است. لذا ضروری است مدرسان دانشگاه ها به ایجاد تحول حرفه‌ای در دانشجویان با آموزش مهارت های تخصصی بپردازند.

سپس اشاره کرد که در بین رشته‌‌های دانشگاهی، رشته علم اطلاعات و دانش شناسی به دلیل ماهیت میان رشته‌ای،  و تاثیر پذیری از فناوری اطلاعات با تغییرات بسیاری روبه رو بوده است. با توسعه و تکامل هر یک از علوم تاثیر پذیرفته است و با تغییرات سریع در جامعه روبرو بوده است. ورود و توسعه فناوری اطلاعات امروز به عنوان یک صنعت بزرگ و فراگیر ارزش افزوده بسیاری را برای کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی به وجود آورده است. تغییرات باعث تغییر در رفتار اطلاع‌یابی کاربران، نیاز‌های اطلاعاتی، مشاغل کتابخانه ها ، پست های جدید شغلی و تغییر در سطح توقع افراد از سازمان‌‌ها شده است.  واکنش مناسب در قبال این تغییرات باید منطقی، به موقع، متکی بر خرد جمعی و براساس اطلاعات موثق و همراه با آینده‌نگری باشد. باید اظهار داشت که فرصت های شغلی بسیار متنوعی در اختیار دانش آموختگان کتابداری قرار گرفته است و گسترش فناوری های نوین اطلاعاتی نه تنها تهدیدی برای جایگاه این رشته محسوب نمی شود ، بلکه خود فرصت های تازه ای را برای رشته ایجاد کرده است . پست های فراوانی با عناوین جدید و وظایفی متنوع می توان برای دانش آموختگان تعریف  و ایجاد کردکه این خود نوید بخش گسترش فرصت های شغلی است . لذا ضروری است که نظام آموزشی کشور ، تلاش کند خلاقیت، ابتکار و نوآوری را در افراد پرورش دهد که این امر تنها فرد  را در یافتن شغل مورد نظر کمک می کند بلکه خود به ایجاد اشتغال و شکوفایی در اقتصاد متحول امروزی منجر می شود.

وی اظهار امیدواری کرد که انشالله در این نشست  ما به پاسخ سوالات زیر دست یابیم:

آیا فناوری های نوین اطلاعاتی و ارتباطاتی در بازار کار رشته تاثیر داشته است؟

آیا ضروری است با توجه به فناوری های نوین اطلاعاتی و تغییر سرفصل مصوب درسی ، پست های سازمانی نیز تغییر کنند؟مشاغل جدید تعریف شود؟

فرصت ها و تهدیدهای مشاغل جدیدکتابداری با توجه به تغییرات فناوری های نوین اطلاعاتی چیست؟

آیا برنامه های آموزشی کشور بر خلاقیت و نوآوری و مدیریت مشارکتی در فرایندهای شغلی تاکید دارد؟

فرصت های شغلی نوظهور  و افق های جدید رشته علم اطلاعات و دانش شناسی چیست؟

جایگاه علم اطلاعات و دانش شناسی در مطالعات میان رشته ای  چگونه است ؟

 چالش های محتوایی برنامه های درسی علم اطلاعات و دانش شناسی در کشور چیست؟

چالش های آموزشی اساتید در دورس عملی و کاربردی و چالش های دانشجویان در دروس فناوری اطلاعات چیست ؟

سپس دکتر رضایی شریف آبادی درباره جایگاه و چالش های رشته علم اطلاعات و دانش شناسی چنین بیان کرد که :رشته علم اطلاعات و دانش شناسی سابقه نیم قرن دانشگاهی داردو در حال حاضر بیش از ۸۰ دانشگاه و مرکز آموزش عالی مجری برگزاری این رشته هستند. در وزارت علوم قبلا دو بخش برنامه ریزی و گسترش وجود داشت که در حال حاضر این دو بخش ادغام شدند و به صورت یک گروه برنامه ریزی و گسترش علم اطلاعات و دانش شناسی فعالیت می کند.کار این گروه علاوه بر برنامه ریزی  برای تهیه محتواها وگرایش های رشته ،اعطای مجوز برای اجرای رشته است .در حال حاضر گروه درصدد است که گروه های آموزشی را رصد کند تا صلاحیت اجرای برنامه های درسی توسط گروه های آموزشی دانشگاه بررسی شود.خوشبختانه در رشته علم اطلاعات و دانش شناسی به نظر من بیکاری وجود ندارد و از نظر اشتغال، فارغ التحصیلان رشته علم اطلاعات ودانش شناسی وضعیت مطلوبی دارد.

 آموزش عالی هر رشته ای را توسعه ندهد که چالش جدی برای آموزش است

سپس دکتر محمد حسن زاده قدردانی از خانم دکتر صمیعی و گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علامه طباطبائی برای برگزاری این نشست ، به این موضوعات اشاره کرد و گفت:  دنیا در همه حوزه ها از جمله آموزش عالی به اشباع رسیده است و این بدین معناست که آموزش عالی هر رشته ای را توسعه ندهد که چالش جدی برای آموزش است. وی در خصوص سیر تحول برنامه ریزی رشته علم اطلاعات و دانش شناسی در ۳ دوره توضیح داد. دوره اول قبل از ۱۳۸۶ که عموتا الگوگیری از رشته ها و دروس در کشورهای امریکا ، کانادا و سایر کشورها بود و تاکید بر تمرکز گرایی جدی در دانشگاه ها بود . دوره دوم  بین سال های ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۶ بودکه دروس بر اساس برداشت گروه از نیاز کنونی و آتی جامعه انجام می گرفت وبا برگزاری جلسات و تعاملاتی که در گروه های آموزشی دانشگاه های مختلف ، انجمن علمی رشته و کتابخانه ملی ایران بود ، منجی به ایجاد رشته های دانشگاهی که الان موجود است ، شده است و دروه سوم که ۲ سال از آن گذشته است و در وزارت علوم گروه برنامه ریزی و گسترش علم اطلاعات و دانش شناسی شکل گرفته است و فعالیت های جدیدی را در خصوص تطبیق سرفصل های درسی با نیاز بازار کار شروع کرده است.

سپس گفت :در نظام آموزشی رشته چند چالش وجود دارد که عبارتند از : اجرای ضعیف دوره های مصوب جدید رشته علم اطلاعات و دانش نشاسی در وزارت علوم در دانشگاه هاست.نبود ارزیابی و بازخورد اجرای دوره های آموزشی در دانشگاه ها و وضعیت فارغ التحصیلان دانشگاه ها در جامعه است.همکاری ضعیف بین گروه های آموزشی در واگذاری دروس و تدریس دروس تخصصی رشته است .تغییرات ساختاری وزارت علوم ، دانشگاه ها که باعث افت کیفیت در آموزش و اجرای دوره های دانشگاهی در گروه های آموزشی دانشگاه ها می شود. نبود امکانات آموزشی از لحاظ تجهیزات فناورانه و فیزیکی ،نیروی انسانی متخصص در سطح کارشناس آموزشی در دانشگاه ها ست.راهکارهای توسعه مدبرانه برای این چالش ها می توان به این موارد اشاره نمود : همگرایی برنامه ریزی و گسترش با اعتبار سنجی گروه ها ، نظارت بر پذیرش دانشجویان و ارزیابی خروجی دانشگاه ها ؛ تمرکز بر مخاطب و بازار کار ؛ ارتباط و همکاری بین گروه های آموزشی دانشگاه ها ؛ توجه جدی به شایستگی ها ی دانشجویان ، اساتید ، گروه های آموزشی و دانشگاه هاست. نوآوری ، همکاری و اثر گرایی  ، کلیدواژه های کلیدی توسعه مدبرانه آموزش رشته علم اطلاعات و دانش شناسی است.لازم به ذکر است رشته علم اطلاعات و دانش شناسی طلای ناب است که در دست ماست.

سازمان صنفی در رشته علم اطلاعات و دانش شناسی ایجاد شود

در ادامه جلسه دکتر برجعلی ضمن خوشامدگویی به حضار محترم  بیان کرد که یکی از وظایف دست اندرکاران حوزه ، شناساندن رشته علم اطلاعات و دانش شناسی به جامعه است  ، چراکه جامعه هدف در مدارس و جامعه رشته را نمی شناسند ، لازم است در مدارس کشور این رشته معرفی شود تا دانش آموزان با علم و آگاهی به انتخاب این رشته بپردازند . همچنین ضروری است که سازمان صنفی در رشته علم اطلاعات و دانش شناسی ایجاد شود. اساتید رشته باید به مباحث نظری و فلسفی توجه جدی داشته باشند چون جای این مباحث در رشته خالی است  و نوآوری در شیوه های تدریس داشته باشند.

سپس دکتر مطلبی ضمن قدرانی از دست اندرکاران این نشست و کنگره، گفت :خوشبختانه وضعیت رشته در دانشگاه ها از نظر من مناسب است . وی سایت نقش کلیک را معرفی کرد که یک پایگاه بزرک داده ایجاد شده است و در تصمیم گیری های کلان  سازمان ها و وزاراتخانه های مهم کشوری از آن استفاده می کنند ولی متاسفانه در تهیه این پایگاه بزرگ هیچ ردپایی از متخصصان علوم اطلاعات نیست . وی بیان کرد که چالش های رشته علم اطلاعات و دانش شناسی متعدد است . یکی از این چالش ها، عدم تناسب نیازهای بازار با سرفصل های دانشگاهی رشته است.همچنین چالش بعدی میزان دانش آموختگانی است که از دانشگاه ها فارغ التحصیل می شوند و گروه آموزشی شایستگی لازم برای تربیت حرفه ای آنها را ندارد، بسیار زیاد است . در برخی از گروه ها اساتیدی هستندکه مهارت لازم برای تدریس دروس کاربردی و عملی را ندارند و رشته علم اطلاعات و دانش شناسی مهارت محور است .بی انگیزه بودن دانشجویان ورودی کارشناسی به دلیل عدم شناخت رشته در زمان انتخاب رشته ( نکته ای که دکتر برجعلی هم بدان اشاره کردند) .همچنین ایشان تاکید داشتند که ضروری است اساتید رشته علم اطلاعات و دانش شناسی فقط در تدریس دانشگاهی محدود نشوند و به مشاغل کار آفرینی روی بیاورند.

در ادامه دکتر مهدی علیپور حافظی، عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبائی و مدیر سامانه تکتاب، به معرفی سامانه  امانت تکتاب و عملکرد آن پرداخت . بعد از آن دکتر رضا ملکی عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبائی گفت: با وجود کاستی هایی که در نظام آموزش عالی کشور در رشته علم اطلاعات و دانش شناسی وجود دارد، خوشبختانه در رشته مسیر خوبی آغاز شده است و تحولات بسیاری در رشته رخ داده است .عدم توازن در آموزش جنبه های نظری و عملی محتواهای درسی و فقدان رویکرد سیستمی و آینده نگر به کل رشته باعث کاستی هایی در نظام آموزش عالی کشور در رشته علم اطلاعات و دانش شناسی شده است. با ورود فناوری های نوین اطلاعاتی ما وارد نسل جدیدی از نظام آموزشی کشور شدیم. خوشبختانه ظرفیت های فارغ التحصیلان رشته هم بسیار بالا است .سپس در ادامه جلسه ایشان پیشنهادات زیر را مطرح کرد:

رویکرد سیستمی ، کل نگر و آینده نگر به رشته داشته باشیم ؛ روندهای اطلاعاتی و موج های اطلاعاتی را بشناسیم ؛رصد مستمر  بازارکار را داشته باشیم تا نیاز بازار کار را تشخیص دهیم ؛موقعیت رشته را در بازار کسب و کار تراز یابی کنیم؛ در تدوین برنامه های درسی مطالعه تطبیقی برنامه های آموزشی علم اطلاعات و دانش شناسی در کشورهای مختلف به ویژه کشورهای همسایه را انجام دهیم ( البته مطمئنا این کار توسط گروه برنامه ریزی و گسترش علم اطلاعات و دانش شناسی وزارت علوم انجام شده است) ؛طراحی مدیریت عملکرد برای آموزش رشته علم اطلاعات و دانش شناسی داشته باشیم .

سپس دکتر مومنی، عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبائی اشاره کرد که برای نگاه سیستمی باید تربیت اساتید و دانشجویان جزو برنامه های گروه برنامه ریزی و گسترش علم اطلاعات و دانش شناسی وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری قرار گیرد.

سپس دکتر نور محمدی ، عضو هیات علمی دانشگاه شاهد که در پنل دوم آغازگر آن بود در خصوص نظام آموزشی در کشورهای توسعه یافته آلمان صحبت کرد. آموزش در کشور آلمان در دو بخش انجام می گیرد : دوره های دانشگاهی و دوره های مهارتی بازار کار با عنوان ( SKILLS) .متاسفانه در کشور ما در سرفصل های درسی رشته علم اطلاعات و دانش شناسی خیلی تاکید بر مهارت آموزی نشده است .و یکی از چالش های نظام آموزشی کشور عدم ارتباط بین دولت ، صنعت و دانشگاه است. یعنی بین برنامه ریز ، سیاستگذار ، دولت و دانشگاه هیچ ارتباطی وجود ندارد . ضروری است صنعت به دانشگاه دوره های آموزشی مورد نیاز خود را اعلام کند و دانشگاه آن را اجرا کند . متاسفانه بین گروه های آموزشی دانشگاه های کشور نیز تعامل و ارتباط وجود ندارد . از طرف دیگر ورود فناوری های نوظهور نظیر اینترنت اشیاء ، داده های کلان وغیره ، در جهان امروزه ، ضروری می سازد که نظام های آموزشی کشور نیز متناسب با این تغییرات حرکت کند . لذا پیشنهاد می کنم برای آینده ، ارتباط بین صنعت ، دانشگاه و دولت برقرار شود.

فقط نقصان ها و کاستی ها را بیان نکنیم به نکات مثبت رشته و آموزش رشته نیز بپردازیم

سپس دکتر علیمحمدی عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی، بیان کرد که بسیاری از دروس ارائه شده در برنامه درسی علم اطلاعات و دانش شناسی نظیر ساختمان داده نیاز به بازنگری دارد، زیرا برای فهم این درس ضروری است دانشجویان الگوریتم نویسی بدانند. چالش های موجود باید سیستمی حل شود و در اینجا نقش دولت باید پررنگ تر شود. ضروری است روندهای آموزش رشته را بررسی کنیم و نیازهای آموزشی را تشخیص دهیم.

دکتر مهرناز خراسانچی  دبیر جایزه ترویج علم گفت که باید مشارکت سازنده بین دانشجویان و اساتید باشد و تاکید بر درس کارآموزی دانشجویان داشتند که باید جدی گرفته شود . متاسفانه در برنامه درسی جدید کار آموزی شعار یونسکو در ترویج علم، تاکید بر، open science ( علم باز ) دارد و این است که هیچ کس نباید پشت سر بماند یعنی تاکید بسیار زیاد بر دسترس پذیری به اطلاعات دارد .لازم است در این نشست ما فقط نقصان ها و کاستی ها را بیان نکنیم به نکات مثبت رشته و آموزش رشته نیز بپردازیم. ضروری است درس کار آموزی در آموزش دانشگاهی جدی گرفته شود و اساتیدی که حرفه مند هستند و در کتابخانه ها و مراکز اطلاعاتی مدتی مشغول به کار بودند تدریس این درس را به عهده بگیرند.

سپس مصطفی امینی ، مشاور تحول دیجیتال و ارتباط با مشتری بانک انصار بیان کرد: مشاغل بسیاری در رشته وجود دارد که مبتنی بر داده (Data) است . دانشجویان رشته باید توانایی های خود را باور داشته باشند و در بیان مهارت های خود دقت کنند که از اصطلاحاتی استفاده کنند که در بین متخصصان فناوری اطلاعات رایج است مثلا کتابدار داده ، مفهومی آشنا بین متخصصان فناوری اطلاعات نیست و یک اصطلاح اشتباه است که متاسفانه بین دانشجویان و حرفه مندان رواج یافته است. ایشان برای ارتقای نظام آموزش کشور این پیشنهادات را مطرح کرد: ایجاد کمیته میان رشته ای ؛ راه اندازی دوره های MBA و DBA مدیریت داده با یک کشور خارجی نظیر آلمان ؛ گسترش تفکر داده محوری .

در انتهای نشست، مهدی رحمانی دبیر ادکا ، به عنوان نماینده دانشجویان گفت: ابتدا با طرح سوالاتی بحث خود را آغاز می کنم ،آموزش رشته علم اطلاعات و دانش شناسی تا به امروز بعد از گذشت ۴۰ سال شاید بیشتر ، چقدر توانسته است بر اساس نیاز جامعه باشد ؟ماچقدر توانستیم دانش آموخته توانمند تحویل جامعه بدهیم ؟چقدر آموزش های دانشگاهی مرتبط با بازارکار و نیازهای جامعه بوده است ؟ آیا به این نکات توجه کردیم .آقای دکتر حسن زاده به نکته مهمی اشاره کردند که در دنیا بر اساس نیاز های بازار کار رشته دانشگاهی ایجاد می شود .چقدر به این مهم ما توجه کردیم .

سپس تاکید کرد: همانطور که دکتر حسن زاده اشاره کردند، گرایش " مدیریت کتابخانه های دیجیتالی " بر اساس نیاز کتابخانه آستان قدس رضوی و درخواست دانشگاه امام رضا در مشهد ایجاد شد ، حال سوال اینجاست بعد از ایجاد رشته، کتابخانه آستان قدس رضوی چه تعداد از فارغ التحصیلان این گرایش را جذب کرد؟ در نهایت پیشنهاداتی را ارائه کردند که عبارت است از راه اندازی مدرسه تابستانی با عناوین " مدیریت اطلاعات و دانش ؛ بازیابی اطلاعات و دانش ، مدیریت کتابخانه های دیجیتالی و..." برای بازآموزی و توانمند سازی اساتید جهت تدریس دروس مصوب توسط انجمن علمی کتابداری و اطلاع رسانی ایران برگزار شود .ضروری است ارزیابی گروه های آموزشی دانشگاه ها توسط انجمن علمی کتابداری و اطلاع رسانی ایران و گروه برنامه ریزی و گسترش علم اطلاعات و دانش شناسی وزارت علوم به صورت مستمر و سالانه انجام شود .وظایف و تکالیف انجمن علمی رشته و گروه برنامه ریزی و گسترش علم اطلاعات و دانش شناسی وزارت علوم به طور شفاف و نظامند مشخص شود . زیر ساخت های آموزشی برای تدریس دروس کاربردی و عملی در رشته ایجاد شود . در برخی از دروس کاربردی و عملی از دانشجویان کمک بگیریم.

موضوعات مورد بررسی در نشست آموزش علم اطلاعات

در نهایت دکتر صمیعی مجموع صحبت های مطروحه در جلسه را جمع بندی کرد و گفت: موضوعاتی که در پنل پنجمین کنگره متخصصان علوم اطلاعات بررسی خواهند شد در محورهای زیر خواهد بود:

-        راهکارهای برقراری ارتباط بین دانشگاه ، صنعت و دولت  برای تقویت رشته علم اطلاعات و دانش شناسی؛

-        راهکارهای شناساندن و معرفی رشته علم اطلاعات و دانش شناسی به دانش آموزان برای انتخاب این رشته در کنکور سراسری  ؛

-        ضرورت پرداختن بیشتر به مباحث نظری ، تئوری و فلسفه علم اطلاعات و دانش شناسی؛

-        راهکارهایی برای ورود اساتید دانشگاهی به مشاغل کار آفرینی ؛

-        گسترش تفکر داده محوری ؛

-        ضرورت عضویت مسئول کمیته آموزش انجمن علمی کتابداری و اطلاع رسانی ایران در گروه برنامه ریزی و گسترش وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری ؛

-        ضرورت برگزاری مدارس تابستانی برای بازآموزی و توانمند سازی اساتید دانشگاهی ؛

-        ارزیابی مستمر گروه های آموزشی دانشگاه ها از جنبه های مختلف : کیفیت تدریس دروس کاربردی و عملی ،دانش فارغ التحصیلان ،میزان جذب بازار کار فارغ التحصیلان دانشگاه ها؛

-        بازنگری دروس فناوری اطلاعات در برنامه درسی مقطع کارشناسی علم اطلاعات و دانش شناسی ؛

-        در تدوین برنامه های درسی مطالعه تطبیقی برنامه های آموزشی علم اطلاعات و دانش شناسی در کشورهای مختلف به ویژه کشورهای همسایه را انجام دهیم

-        رویکرد سیستمی ، کل نگر و آینده نگر به رشته داشته باشیم

-        همگرایی برنامه ریزی و گسترش با اعتبار سنجی گروه ها ، نظارت بر پذیرش دانشجویان و ارزیابی خروجی دانشگاه ها ؛

-         تمرکز بر مخاطب و بازار کار برای تدوین برنامه های درسی ؛

-        ارتباط و همکاری بین گروه های آموزشی دانشگاه ها ؛ توجه جدی به شایستگی ها ی دانشجویان ، اساتید ، گروه های آموزشی و دانشگاه ها؛

-         ایجاد سازمان صنفی در رشته علم اطلاعات و دانش شناسی؛

-        توجه جدی به دروس کارآموزی  در برنامه های درسی رشته علم اطلاعات و دانش شناسی؛

-         موقعیت رشته را در بازار کسب و کار تراز یابی کنیم.

اعلام نتیجه داوری‌ دستاوردهای ارسالی به پنجمین کنگره متخصصان علوم اطلاعات ایران

بر اساس اطلاعیه کمیته علمی پنجمین کنگره متخصصان علوم اطلاعات ایران، نتیجه بررسی اولیه دستاوردهای رسیده به دبیرخانه کنگره مشخص شد. بر این اساس  از میان 70 اثر ارسالی، 10 مقاله، 16 تجربه و 8 ایده معرفی شده در جدول‌های زیر به شرط انجام اصلاحات داوری برای چاپ در مجموعه مباحث پنجمین  کنگره متخصصان علوم اطلاعات پذیرفته شدند. سایر دستاوردهای ارسالی در فرایند داوری، امتیاز لازم را جهت پذیرش کسب نکردند.

مراسم اختتامیه کنگره پنجم متخصصان علوم اطلاعات ایران برگزار شد

مراسم اختتامیه کنگره پنجم متخصصان علوم اطلاعات در ساعت 16 روز پنجشنبه 30 آبان 1398 در تالار قلم کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران برگزار شد.

در ابتدای این مراسم سرکار خانم خراسانچی دبیر اجرائی کنگره پنجم ضمن تشکر از حضار، به تلاش بیش از صد نفر از اعضای کمیته علمی و بیش از پنجاه نفر از اعضای کمیته اجرائی برای برگزاری کنگره پنجم اشاره نمود و از آقای دکتر فریبرز خسروی رئیس انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران دعوت کرد تا سخنرانی خود را ارائه دهد.

دکتر خسروی سخنان خود در این مراسم را به شرح زیر کرد:

«بسم الله الرحمن الرحیم، خوشحال هستیم و خدا را سپاسگزاریم که پنجمین نغمه کتابدارانه ایران عزیز سروده شد و خوشحال هستیم که نغمه خوشی بود، نغمه‌ای که با شادابی آغاز شد و اکنون هم شما با شادابی تمام در این محفل حضور دارید. من بر خود لازم می‌دانم که از همه شما عزیزان و بزرگوارانی که با حضور خود در این مجموعه و در این کنگره آن را غنی کردید و توانستید بر درخشش آن بیفزایید، سپاسگزار باشم و تشکر بکنم. تشکر بعدی من از عزیزان و دوستانی هست که این چند روز مشاهده کردید که با چه شوق و اشتیاقی سعی کردند خدمتگذار شما عزیزان باشند و بتوانند مسائل و مشکلات و راهنمایی‌های لازم را داشته باشند و بتوانند در تسهیل کارهای کنگره سهم به سزایی را داشته باشند، به سهم خود از همه آن‌ها هم سپاسگزار هستم. از هیأت‌ اجرایی و هیأت علمی عزیز هم که زحمت زیادی کشیدند، سپاسگزارم و این افراد خود جزء مقومان این مجموعه هستند و بودند و جا دارد که از دو نفر نام ببرم من از آقای دکتر زره‌ساز و سرکار خانم دکتر خراسانچی که زحمت زیادی کشیدند، سپاسگزارم و برای آن‌ها آرزوی توفیق دارم. فقط این نکته را تذکر بدهم که کار کنگره این است افکار و اندیشه‌های شما را بتواند طی دو روز متمرکز بکند و به یک نکته کانونی توجه را جلب بکند، از این پس سربازان اصلی که قرار است مجموعه‌ها، گفتگوها و حرف‌ها را عملی کنیم خود شما هستید و امیدوارم با تلاش و کوششی که همه ما به عنوان کتابدار به خرج خواهیم داد، بتوانیم آن چیزی که را در این چند روز بیان شد به عرصه عمل نزدیک بکنیم. خیلی از این بحث‌ها بذرهایی هست که در اذهان کشیده می‌شود و امیدوار هستیم که به زودی شاهد شکوفایی آن‌ها باشیم. عرض من تمام است، می‌رویم که ان‌شاءالله دوستان آماده برگزاری و آماده‌سازی برای کنگره ششم باشند، تشکر می‌کنم.»

پس از ایشان دکتر زره‌ساز دبیر علمی کنگره پنجم ضمن تشکر از همه حضار به ویژه اعضای کمیته علمی و دبیران نشست‌ها، گزارشی از برگزاری بیست نشست تخصصی در دو روز کنگره ارائه کرد.  ایشان ضمن اشاره به گزیده‌ای از مباحث ارائه شده، به برخی از مطالبات متخصصان و حرفه‌مندان در کنگره پنجم و رویکردهای مورد نیاز برای آینده در رشته و حرفه به شرح زیر اشاره کرد:

« 1- ضرورت تشکیل اتاق فکر برای مطالبات آینده‌پژوهی علوم اطلاعات در ایران با توجه به آینده انواع کتابخانه‌ها 2- ضرورت توجه به تغییرات در نظام آموزشی تحصیلی به ویژه در آموزش و پرورش به منظور باز تعریف نقش کتابخانه‌های آموزشگاهی در پشتیبانی از آموزش رسمی 3- توجه به کتابخانه‌های کودکان و بحث آموزش کودکان به ویژه آموزش سواد اطلاعاتی به آن‌ها 4- تغییر و باز تعریف خدمات کتابخانه‌ها با توجه به نیازهای روزمره و نیازهای نوپدید مردم به ویژه در کتابخانه‌های عمومی 5- توجه به ظرفیت‌های فناوری و ارائه راه‌حل‌های تخصصی برای تعامل هر چه بهتر با فناوران به منظور ارائه خدمات مفیدتر و همچنین تأکید روی مبانی حرفه‌ای و مبانی تخصصی رشته خود 6- توجه به آرشیوهای خانوادگی و ارائه راه‌حل‌های علمی و تخصصی برای تولید، حفاظت، سازماندهی اسناد خانگی 7- آرشیو مردمی و ضرورت حضور مردم در آرشیو و همچنین توجه به مردم در آرشیوها 8- ارائه ایده نظام مشاوره اطلاعاتی و تلاش برای عملیاتی کردن آن 9- ضرورت بازنگری در آیین‌نامه‌های دانشگاهی و اسناد بالادستی برای رفع کژرفتاری‌های علمی و همچنین بهبود وضعیت اخلاق در دانشگاه‌ها و از بین بردن فساد و تبعیض در مباحث دانشگاهی 10- ضرورت تقویت تعامل‌های بین‌المللی برای حضور در طرح‌های بین‌المللی به ویژه در ایفلا 11- آینده پر مخاطره سازماندهی و فهرستنویسی و نقش متخصصان رشته، ضرورت توجه به راه‌حل‌ها و رویکردهای جدید و همچنین ارائه راهکارهای بومی در این حوزه 12- توجه به گسترش رشته و همچنین بازنگری در سرفصل‌ها رشته کتابداری پزشکی که دوستان بسیار روی این موضوع تأکید داشتند. 13- تلاش برای بهبود وضعیت استخدام و توجه به مشاغل مبتنی بر فناوری‌های نو ظهور در حوزه داده و اطلاعات 14- توجه به وضعیت کتابخانه‌های دانشگاهی و تبیین خدمات کتابخانه‌های دانشگاهی و استقبال از خدمات جدید در کتابخانه‌های دانشگاهی در عین داشتن فضاهای کم‌تر با قابلیت‌های بیشتر 15- توجه به آینده کتابخانه ملی با توجه به دیدگاه پلتفرمی 16- توجه به جنبش‌های اجتماعی باز به ویژه جنبش داده‌های باز، جنبش دسترسی باز، جنبش علم باز و استفاده از این مفاهیم در راستای ارائه خدمات بهتر به مردم 17- تشکیل پایگاه تجربه‌ها و ایده‌های کتابداران و آرشیویست‌ها در انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران  18- ضرورت برقراری ارتباط بیشتر با شاخه‌های انجمن به منظور پیگیری اهداف انجمن به ویژه در حوزه کتابخانه‌های آموزشگاهی و همچنین تقویت فعالیت‌های دانشجویی 19- توجه به نسل آینده‌ساز رشته و تقویت انجمن‌های علمی دانشجویی 20- ضرورت ارائه راه‌حل‌های کارآمد در حوزه‌های فنی و پشتیبانی»

در ادامه کلیپی از اظهار نظر و پیام ده نفر از صاحب‌منصبان و متخصصان برجسته رشته و حرفه در سطح بین‌المللی در رابطه با آینده کتابخانه‌ها منتشر شد.

خانم دکتر خراسانچی دبیر اجرائی کنگره پنجم توضیحاتی را به شرح زیر در رابطه با «پویش ما و آینده» در کنگره پنجم ارائه کرد:

«ما امسال در کمیته اجرایی برای کنگره یک کار دیگری انجام دادیم که فکر می‌کنم دوستانی که در فضای مجازی با ما در ارتباط بودند، در جریان هستند و آن هم پویش ما و آینده بود. دلیل راه‌اندازی این پویش که پیشنهاد دو نفر از بچه‌های دوره کارشناسی کتابداری دانشگاه علامه بود که بچه‌های بسیار خوبی هستند، البته همه بچه‌های تیم اجرایی خوب هستند، همه خیلی خوش فکر هستند و این دو دختر عزیز هم همین‌طور، پیشنهاد کردند که ما یک پویش راه بیاندازیم تا کتابدارها یک مشارکت جمعی قبل از کنگره داشته باشند. در دبیرخانه با بچه‌هایی که حضور داشتند یک مشورت جمعی کردیم و به این نتیجه رسیدیم که الان فصل این هست که هر کسی ببیند که خودش چه قدمی باید برای رشته و حرفه بردارد و برای این که حرفه و رشته را به دیگران بشناساند، وظیفه خودش چه هست؟ بنابراین در پویش ما و آینده خواهش کردیم که هر کسی بگوید که خودش برای بهتر شدن آینده حرفه و رشته چه کاری خواهد کرد؟ پنجاه ویدیو به دست ما رسید، ما فرصت کردیم و سی و دو تا را منتشر کردیم و ذهن ما این بود که در هفته آخر روزی سه تا منتشر بکنیم که متاسفانه به دلیل قطعی اینترنت نشد، گزیده‌ای از این کار را الان این جا با هم مشاهده می‌کنیم.»

پس از آن کلیپی از ویدئوهای ارسالی برای «پویش ما و آینده» پخش شد.

برنامه بعدی ارائه جذاب چهار نفر از کودکان در قالب دکلمه‌های ادبی بود. این برنامه با استقبال حضار مواجه شد و پس از پایان برنامه، آقای دکتر خسروی و سرکار خانم نوش‌آفرین انصاری از این کودکان تقدیر کردند.

برنامه‌های بعدی اختتامیه کنگره رونمائی از جایزه ملی خانم نوش‌آفرین انصاری با عنوان «کتابدار اجتماعی برگزیده سال» و همچنین تقدیر از برگزیدگان جوایز ملی انجمن بود که گزارش آن در سایت کنگره به صورت مستقل ارائه شده است.

در پایان، مراسم تقدیر و تشکر برگزار شد. در این مراسم از حامیان معنوی و مادی، دبیران نشست‌های علمی، اعضای کمیته اجرائی و همچنین برگزیدگان نشست تاک در کنگره پنجم تقدیر شد.

این مراسم با گرفتن عکس یادگاری به پایان رسید.

ارائه ده تجربه و ایده کتابدارانه در نشست تاک: گزارش نشست تاک در پنجمین کنگره متخصصان علوم اطلاعات

نشست تجربه‌ها و ایده‌های کتابداران (تاک) در روز پنجشنبه 30 آبان ماه 1398 در تالار قلم سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران برگزار شد. سید کاظم حافظیان رضوی (استاد پیشکسوت کتابداری و اطلاع‌رسانی)، دکتر مریم پاکدامن (متخصص علوم اطلاعات و مدرس دانشگاه) و دکتر امیررضا اصنافی (عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی) به عنوان دبیران و ناظران این نشست حضور داشتند.

در این نشست که با استقبال بسیار خوبی از سوی حضار مواجه شد ده تجربه و ایده پذیرفته شده در داوری ارائه شد. تجربه‌ها و ایده‌های ارائه شده در جدول زیر معرفی شده‌اند.

در پایان با توجه به نظرسنجی الکترونیکی از حضار ایده خانم دکتر شعله ارسطوپور و تجربه خانم فاطمه ترابی به عنوان ایده‌ و تجربه برگزیده نشست امسال معرفی شدند و هدایایی از طرف مهندس هرندی‌پور مدیر عامل شرکت آرموک دریافت کردند. ایده‌ها و تجربه‌های ارائه شده به همراه سایر موارد پذیرفته شده در مجموعه مباحث کنگره پنجم منتشر خواهند شد.

کارکردهای کتابخانه‌ عمومی به‌عنوان یک نهاد اجتماعی در ساخت اوقات فراغت مردم: گزارش نشست کتابخانه‌های عمومی در پنجمین کنگره متخصصان علوم اطلاعات

پنل کتابخانه‌های عمومی در پنجمین کنگره متخصصان علوم اطلاعات با موضوع «آینده کتابخانه‌های عمومی در پیوند با اوقات فراغت مردم ایران» در روز پنجشنبه مورخ 30 آبان ماه 1398 ساعت 11 تا 13 برگزار شد. در این نشست فاطمه پازوکی دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه الزهرا به عنوان دبیر پنل و دکتر عباس کاظمی (عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و علوم اجتماعی)، خانم نوش‌آفرین انصاری (استاد پیشکسوت و رئیس شورای کتاب کودک)، آقای دکتر مهدی شقاقی (عضو هیئت علمی گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه شهید بهشتی) و خانم مهرناز خراسانچی (پژوهشگر حوزه کتابخانه عمومی) حضور داشتند.

در ابتدای نشست فاطمه پازوکی ضمن خیرمقدم به حضار به معرفی پنلیست‌ها و بیان علت انتخاب موضوع آینده کتابخانه‌های عمومی در پیوند با اوقات فراغت مردم ایران پرداخت:

«ما این موضوع را علی‌رغم چالش‌هایی که مخالف بودند، در موضوعات مختلف پیش‌رو داشتیم، باز کردیم به خاطر این که یک ماتریس و چارچوب ذهنی برای کارکردهای کتابخانه‌های عمومی و وظایف این کتابخانه‌ها داشتیم که به طور کلی از سوی اسناد بالادستی و سازمان‌هایی که حوزه‌های مطالعاتی و حرفه‌ای را پیش بردند، مطرح می‌شود. بر این اساس، کتابخانه‌های عمومی از سه کارویژه Information، Education و Recreation برخوردار هستند که سه برابرنهادۀ آگاهانش، آموزش و آفرینش را برای آن در نظر گرفته‌ایم. کارویژۀ آگاهانش تاکنون بسیار مورد توجه قرار گرفته و بحثی است که شاید به نسبت بقیه مباحث در رشته ما کار شده است و به گونه‌ای خود را نامدار این موضوع می‌دانیم و وظیفه خود می‌دانیم که بیشتر در این زمینه کار کنیم. کارویژۀ آموزش پس از آن مورد بحث قرار گرفته و مم اصلی کنگره سال گذشته نیز بود و نسبت به آگاهانش و بقیه موارد خطوط روشن‌تری دارد. ولی بحث Recreation و اوقات فراغت، بحثی است که به نظر می‌رسد تا حدود زیادی مغفول مانده و شاید بتوان گفت اساساً به درستی درک نشده است. باید توجه داشت که بحث اوقات فراغت تنها معطوف به وقت‌های خالی یا تفرج مردم نیست، زمانی که در کنار دو کارکرد دیگر قرار می‌گیرد، یک مفهومی را منتقل می‌کند که بسیاری از وظایفی که بر دوش کتابخانه عمومی قرار می‌گیرد در آن می‌گنجد.»

در ادامه آقای دکتر کاظمی، دربارۀ ابعاد مربوط به مفهوم عرصه عمومی و فضای عمومی سخنان خود را ارائه کردند:

«وقتی راجع به کتابخانه عمومی صحبت می‌کنیم از دو دریچه یا دو جنبه مشکل داریم: 1- خود مفهوم Public و عمومی، که مورد چالش قرار می‌گیرد، تا چه اندازه کتابخانه‌ها به راستی عمومی هستند؟ 2- از بعد فضا، Space یا Square چیزی که امروز می‌خواهم درباره آن صحبت بکنم فراتر از کتابخانه عمومی آن کلیشه‌ای که ما می‌شناسیم شاید با این مفهوم Public Library Space یا  Public Library Square با هم صحبت کنیم، فضای عمومی کتابخانه‌ای، عرصه عمومی کتابخانه‌ای، نه فضای کتابخانه عمومی، این دو تا با هم فرق می‌کند. فضای عمومی کتابخانه‌ای و این نکته‌ای است که در صحبت‌های امروز خود می‌خواهم شروع کنم و بعد برسم به این که چگونه با الگوهای جدید فراغت یا شهر می‌شود آن را گره زد. برای این که یک مقدار بیشتر این مفهوم را شرح بدهم باید دو تا مفهوم از هم تفکیک کنیم و به عنوان مقدمه مقداری برای شما توضیح بدهم: 1- Public Square 2- Public Space فضای عمومی، عرصه عمومی یا گستره عمومی ترجمه شده است. اول سراغ Public Square برویم که عرصه عمومی یا گستره عمومی یا قلمرو عمومی است که در آن آدم‌های خصوصی جمع می‌شوند و بر سر مسائل خصوصی یا مسائل عمومی‌شان با هم‌دیگر گفتگو می‌کنند.» وی در ادامه به تمایزهای این دو مفهوم پرداخت و مثالها و ویژگیهایی از آنها ارائه کرد.

پس از ایشان آقای دکتر مهدی شقاقی دعوت کردند که درباره مفهوم Leisure و Leisure time و برابر نهادهایی که برای این هست و تفکیکی که بین این دو موضوع وجود دارد و در واقع ورود به بحث اوقات فراغت در برابر مفهوم کار صحبت کردند:

«می‌خواهم بحث خود را بر مفهوم فراغت و اوقات فراغت متمرکز کنم. با توجه به این که انتظار داشتم تعداد افرادی که این جا نشسته‎اند بیشتر از این باشد اما بیشتر افرادی هم که حضور دارند پژوهشگر و آکادمیک هستند تا کتابدارهای کتابخانه عمومی. جای کتابدارهای کتابخانه عمومی خالی است و گمان می‌کنم با توجه به شما عزیزان که مخاطبین صحبت هستید باید مقداری پژوهشی‌تر و دانشگاهی‌تر صحبت کنم. می‌خواهم روی فراغت یک مفهوم‌شناسی و یک تفکیک مفهومی بکنم. اولین بار که خانم پازوکی این موضوع را مطرح کردند، جرقه‌ نخستی که به ذهن من خورد کتابی بود که چند سال پیش به نام The theory of leisure class از تورستین وبلن با ترجمه نظریه طبقه تن‌آسا خوانده بودم و من مفهوم Leisure را اولین بار آن جا دیده بودم و آن کتاب در ذهن من تداعی شد و دوباره بعد از چند سال مراجعه کردم و این کتاب را دوباره مرور کردم و متوجه شدم مفاهیم بسیار جالبی دارد برای این که ما فراغت را بفهمیم و تفاوت معنایی آن را با مفاهیم همجوار مثل Recreation درک کنیم.» سپس در ادامه با نگاهی تاریخی تفاوت این دو مفهوم را تشریح کردند. پس از آن ایشان صحبت‌هایشان را با طرح یک پرسش ادامه دادند: چرا افراد به جای این که به کتابخانه عمومی بروند به پارک می‌روند و به کتابخانه عمومی مراجعه نمی‌کنند؟ ایشان در پاسخ گفت: «همان‌طور که گفته شد، در آن دسته‌بندی در مورد مصرف غیرمولد زمان یا مصرف نمایشی زمان و نمایش آسودگی، و مصرف مولد زمان برای تخلیه روانی یا تخلیه فیزیولوژیک، خدمت شما عرض کردم که انسان‌ها اگر به هر دو طیف (مسلط یا فرودست) فرو بغلتند هیچ کدام از آن‌ دو نوع مصرف زمان، به‎طور کامل تعطیل نمی‌شود، یعنی فردی که موجودیت کاریِ صرف دارد، مصرف نمایشی زمان برای او به‎طور کامل تعطیل نمی‌شود و مصرف غیرمولد زمان برای او از بیخ و بن از بین نمی‌رود بلکه به تقلید از طبقۀ مسلط می‎خواهد آسودگی را توسط خود یا از طریق زن و فرزند به نیابت از خود نشان بدهد و این کار به حداقل‌هایی کاهش پیدا می‌کند (leisure)، و کسی که در طبقۀ اول و مسلط است نیز به استراحت بدنی و فکری (recreation) نیاز دارد. این اولین نکته است. مصرف غیرمولد زمان یا تبدیل به مصرف نیابتی می‌شود که توسط همسر، آسودگی همسر و فرزندان نمایش داده می‌شود، یا به حداقل‌هایی مانند کشیدن سیگار یا کشیدن قلیان، حضور در چایخانه‌ها و قلیان‌خانه‌ها تقلیل پیدا می‌کند. کشیدن یک سیگار یا کشیدن قلیان یا رفتن به کافه و خوردن قهوۀ گران‎قیمت، یا دور زدن در پاساژهای لوکس مصرف غیرمولد زمان است که جنبه نمایشی دارد، و نمایش آسودگی به این حداقل‌ها تقلیل پیدا می‌کند، اما تعطیل نمی‌شود. اما مصرف مولد زمان جهت بازآفرینی نیروی فکری و بدنی برای نیروهای کار، سهم بسیار زیادی را به خودش اختصاص می‌دهد و نقش بزرگ و بااهمیتی برای طبقۀ فرودست (نیروهای کار از همۀ انواع شامل نیروهای کار فکری یا نیروهای کار بدنی) پیدا می‎کند که در واقع برای بازآفرینی خویشتن است. این نکته اول است. نکته دوم دربارۀ ورود ما به بحث کتابخانه‌های عمومی از زاویه فراغت است که همانطور که عرض شد مصرف زمان بیکاری برای بازآفرینی نیروی جسمی یا ذهنی جهت آمادگی به کار مجدد معنی می‎دهد، و لذا همه فعالیت‌های اطلاعاتی که جنبه آموزشی یا جنبه کسب اطلاع دارند، این‌ها مصرف زمان بیکاری برای بازآفرینی خویشتن جهت کار مجدد نیست بلکه یک نوع زمینه برای انجام کار اجباری است، مثل آموختن یک چیز یا درست کردن یک اسلاید یا یادگیری یک پاورپوینت یا خواندن یک بحث از یک کتاب برای ارائه در کلاس زمینه‎ای است برای انجام کار اجباری و لذا بخشی از همان کار است نه بازآفرینی نیروی بدنی یا ذهنی.»

 در ادامه سرکار خانم نوش‌افرین انصاری استاد پیشکسوت کتابداری در سخنانی ضمن ابراز خوشحالی از حضور در کنگره پنجم متخصصان علوم اطلاعات و نشست کتابخانه‌های عمومی به تاریخچه شکل‌گیری کتابخانه‌های عمومی در ایران اشاره کردند. ایشان در بخشی از سخنانش گفت: «دهه سی و چهل تا اوایل دهه پنجاه برای تاریخ تحول اندیشه کتابخانه‌های عمومی در ایران خیلی زمان مهمی است. اتفاق‌های گوناگونی می‌افتد، آموزش کتابداری نوین مطرح می‌شود، امکان ندارد در هیچ برنامه آموزشی کتابداری به اولین نوع کتابخانه و کتابخانه عمومی اشاره نشود. بحث دوره‌ها هست، در سال 1342 و 1343 دو تا دوره کارگاه آموزشی یک ماهه را در پارک شهر شاهد هستیم و برای تربیت کتابداران عمومی عکسی از این حادثه بزرگ تاریخی در آموزش کتابداری هست که مرحوم همایون فرخ ایستادند و تمام کتابداران هم با روپوش‌های سفید در کنار ایشان هستند و در سال 1341 شورای کتاب کودک تأسیس می‌شود و در سال 1344 گروه تأسیس می‌شود، از پوری‌سلطانی دوست بسیار عزیزم یاد بکنم که هیچ وقت به کتابخانه ملی نمی‌توانم بیایم مگر این که با تمام وجود نقش ایشان را در این ساختمان حس بکنم و اولین کتاب کاربردی که نوشته می‌شود تأسیس کتابخانه عمومی در روستا در سال 1342 داریم و فشار یونسکو را نباید دوستان از نظر دور بدارند، نخستین کتابخانه سیار حرکت می‌کند، دوره رسمی کتابداری دانشگاه شروع می‌شود و نخستین آثار نظری نه به شکل این که بعداً واقعاً نظر شکل می‌گیرد، سال 1353 اثر خیلی مهمی به اسم «راهنمای کتابداران برای کتابداران کتابخانه عمومی» خانم فرنگیس امید منتشر می‌شود، که امیدوارم سلامت باشند و بعد در سال 52 کتابی را داریم که در یک نمایشگاه کوچک شورا هست به اسم «گذری بر ادبیات کودکان» و فوق‌العاده کتاب مهمی است، یک بخشی از آن به بحث کتابدار و نقش کتابدار اشاره دارد و این کتاب بعد از سال 1352 اولین بار سال 57 حالا چاپ‌هایی داشته است ولی در سال 1397 تجدید چاپ شده است ... »

در ادامه نشست سرکار خانم خراسانچی صحبت‌های خود را بدین‌گونه آغاز کرد: «من فکر می‌کنم زمانی که صحبت از اوقات فراغت در کتابخانه‌های عمومی هست ما قطع و یقین موضوع را از دو منظر باید ببینیم: 1- منظر اول مخاطبین 2- منظر دوم کتابداران، بحث همیشگی که ما همه جا می‌شنویم که کتابخانه عمومی باید چه کنند؟ و چه کنند؟ به طور ناخودآگاه کتابداران را در دل آن مستتر می‌دانند در حالی که نقش کلیدی و اساسی و تفاوت یک کتابخانه عمومی با یک کتابخانه عمومی دیگر دقیقاً کتابدارانی هستند که آن جا کار می‌کنند، بگذریم از این که چه مقدار به آن‌ها امکانات و اختیار می‌دهند، همه با آن آشنا هستند. منتهی می‌خواهم عرض کنم یونسکو شعار امسال روز جهانی ((علم در خدمت صلح و توسعه)) را Open Science در نظر گرفته است و در این علم باز اولین و کلیدی‌ترین موضوع دسترسی آزاد به اطلاعات است. همین دسترسی آزاد به اطلاعات چه قدر می‌تواند نقش داشته باشد در این که یک فردی، یک مخاطبی به عنوان اوقات فراغت در یک کتابخانه عمومی بیاید و احساس کند که از هر جنبه‌ای که می‌خواهد می‌تواند در این کتابخانه احساس راحتی بکند و دسترسی به اطلاعات داشته باشد.» ایشان در ادامه به مبحث تفکر پلت‌فرمی اشاره کرد و افزود: «اساسی‌ترین بحث در حوزه تفکر پلتفرمی حفظ بقای کتابخانه‌ها در انقلاب صنعتی چهارم است که چیزی هم نمانده که به انقلاب صنعتی پنجم برسد. اگر کتابخانه‌های عمومی حضور فیزیکی‌شان را هم به اندازه حضور مجازی‌شان بخواهند پررنگ بکنند و حفظ بکنند و کارکردشان را داشته باشند، من فکر می‌کنم که در بحث اوقات فراغت باید ما به داشتن یک پک برای مخاطب خود فکر بکنیم، یعنی مخاطب خود را انفرادی نبینیم، تنها نبینیم، خانواده را ببینیم دوستان را با هم ببینیم. یعنی ما باید فضایی در کتابخانه عمومی داشته باشیم که یک گروه نوجوان، این‌ها تجربه‌های عینی است، یعنی آن زمانی که من در کتابخانه عمومی ارشاد بودم این تجربه را داشتیم، بچه‎‌های نوجوان وقتی مدرسه تعطیل می‌شد و هوا آلوده بود بچه‌ها به کتابخانه ما می‌آمدند و ما توانسته بودیم این فضا را ایجاد بکنیم که آن‌ها همه با هم بیایند و به خصوص پنجشنبه‌ها آن جا یک فضایی شده بود که خانواده‌ها همه با هم می‌آمدند و واقعاً اوقات فراغتشان را به معنای Leisure time آن جا می‌گذراندند و بسیار هم عالی بود.»

در ادامه بحث پیرامون نقش کتابخانه های عمومی در جنبه های مختلف اوقات فراغت مردم پی گرفته شد و بحث های گسترده از منظر جامعه شناختی و زمینه های پژوهشی این حوزه ارائه شد.

در پایان، اعضای نشست به پرسش‌های حضار پاسخ دادند.

مشروح این نشست همانند سایر نشست های کنگره پنجم از طریق سایت آرموک قابل مشاهده است و همچنین در  کتاب کنگره پنجم منتشر خواهد شد.

ریشه‌یابی کژرفتاری‌های علمی و فساد دانشگاهی: گزارشی از نشست اخلاق اطلاعات در پنجمین کنگره متخصصان علوم اطلاعات

نشست اخلاق اطلاعات با موضوع «آئین‌نامه‌های دانشگاهی و کژرفتاری‌های علمی» در روز پنجشنبه 30 آبان ماه 1398 در تالار حکمت سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران برگزار شد.عباس رجبی (دبیرگروه تخصصی سلامت و اخلاق پژوهش دانشگاه امام صادق(ع)) در این نشست دبیر پنل بودند. سایر اعضای پنل عبارت بودند از: دکتر رحمت‌الله فتاحی (استاد پیشکسوت گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد)، دکتر صفر بیگ‌زاده (استاد پژوهشکده جامعه و اطلاعات در پژوهشگاه علوم، تحقیقات و فناوری)، داود حسینی هاشم‌زاده (پژوهشگر و جامعه‌شناس دانشگاه تهران) و امیرحسین رجب‌زاده عصارها (پژوهشگر حوزه اخلاق پژوهش و دانسجوی دکتری دانشگاه تهران)

در ابتدای نشست، عباس رجبی (دبیر نشست) گفت: «اسناد بالادستی، آیین نامه ها و دستورالعمل های ابلاغی وزارتین (وزارت علوم و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی) برای فعالیت های آموزشی، پژوهشی، و فرهنگی اعضای هیات علمی و دانشجویان دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی، در پاره ای از موارد به جای هدفمندسازی و ارتقاء فعالیت های یادشده، خود موجب مشکلات و حتی ترویج ضدارزش می شوند. آیین نامه ارتقاء اعضای هیات علمی و نیز برخی از دستورالعمل های داخلی دانشگاه ها مرتبط با آن، یکی از موارد یادشده است که در پاره ای از بخش ها و بندهای آن، موجب ترویج کژرفتاری های علمی و بی اخلاقی پژوهشی دربین جامعه علمی دانشگاه ها می شود. به عنوان مثال در نقشه جامع علمی کشور که یک سری شاخص هایی برای دست یابی در سال 1404 ترسیم شده است. در جدول 4-2 این نقشه، سهم دانشجویان دکتری از کل دانشجویان را 3.5 درصد و سهم دانشجویان تحصیلات تکمیلی از کل دانشجویان را 30 درصد، و تعداد اعضای هیات علمی تمام وقت در یک میلیون نفر جمعیت را 2000 نفر تعیین کرده است. یا در بخش انتشارات علمی همین جدول، میزان قابل توجه ای برای انتشار مقاله و ثبت آن در نمایه های بین المللی از دانشجویان و اعضای هیات علمی مطالبه شده است. یا در جدول 3-1 آیین نامه ارتقای مرتبه اعضای هیات علمی ابلاغیه وزارت علوم، تا 7 امتیاز برای نگارش و ثبت مقاله منظور شده است. در جدول 6-1 همین آیین نامه برای تبدیل استادیاری به دانشیاری کسب 25 امتیاز و برای دانشیاری به استادی 40 امتیاز از جدول 3-1 درنظرگرفته شده است. یعنی عضو هیات علمی باید در هر سال چندین مقاله تولید کند. حتی در شیوه اجرایی همین آیین نامه، به مقالات مستخرج از پایان نامه و رساله دانشجویان برای کسب امتیاز اعضای هیات علمی اشاره شده است. مقالاتی که در اکثر اوقات محل اختلاف بین دانشجویان و اعضای هیات علمی از نظر سهم، نوع ترتیب نویسندگان، و حق پدیدآورندگان بوده است. از این رو ،بررسی نتایج حقوقی، فرهنگی، اجتماعی، و علمی این بداخلاقی ها ، و  ارائه راهکاریی برای بازنگری و اصلاح آن، هدف برگزاری این نشست است.»

در ادامه، دکتر صفر بیگ زاده گفت: «موضوع برداشت بدون اجازه از اثرِ متعلق به دیگری در تاریخ ادبی و هنری ایران، سابقه طولانی دارد؛ اما توجه قانونگذار ایران به آن به دوره معاصر و به ویژه سال 1348 و پس از آن برمی‌گردد. در این تاریخ با تصویب «قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان»، ابزار پیشگیری از برداشت‌ غیرمجاز از آثار از مرز نصیحت‌های اخلاقی فراتر رفت و قانونگذار ایران در ماده 23 قانون مذکور برای کسانی که اثر دیگری را جزئاً یا کلاً مورد تعرض قرار دهند، مجازات جزایی در نظر گرفت. این اقدام قانونگذار ایران که در راستای مقررات مندرج در کنوانسیون برن صورت گرفت، گامی به پیش در حمایت از «اهل قلم» بود که آثار مثبت آن در سال‌های پس از تصویب آن درخور توجه است. با آن‌که مفاد ماده 1، 2، 3 و 23 این قانون، در کنار تفسیر قانونی و به مدد قضات فهیم و آگاه می‌توانست به خوبی همه گونه‌های حمایت از آثار ادبی و هنری را محقق سازد، قانونگذار به دلایلی دست به تصویب چند قانون دیگر نیز زد تا اما و اگرهای موجود در متن قانون حمایت سال 1348 را تبیین کند. «قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی» (مصوب 6/10/1352) و «قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای» (مصوب 4/10/1379) از جمله این قوانین بود. ویژگی تمام قوانین مذکور آن بود که در همه آن‌ها، برداشت غیر قانونی از اثر دیگری، «جرم خصوصی» تلقی شده بود که فقط با خواست و شکایت «شاکی خصوصی» امکان پیگیری داشت و بر همین سیاق، با گذشت شاکی خصوصی و متضرر نیز پایان می‌یافت. اما در سال 1396 با تصویب «قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی» و متعاقب آن، تصویب آیین‌نامه اجرایی آن در سال 1398 اولاً نوع خاصی از متون ادبی و هنری، یعنی متون دانشگاهی (رساله‌ها، پایان‌نامه‌ها و مقاله‌های دانشگاهی) مورد توجه خاص قانونگذار قرار گرفتند و ثانیاً درخصوص آن‌ها، دعوای خصوصی به «دعوای عمومی» نیز تبدیل شد؛ به این معنا که حسب قانون جدید، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری نیز می‌تواند به عنوان مدعی و از طریق «ضابطان» خود وارد عمل شود و در نزد مراجع صالح، علیه «متقلب» و «سارق علم» طرح دعوا کند. این امر اگرچه ممکن است از سویی موجه باشد، اما از آن‌جا که پای مراکز انتظامی و ضابطان را به دانشگاه و آثار دانشگاهی باز می‌کند، مورد انتقاد برخی قرار گرفته است.»

 در ادامه نشست، نوبت به داود حسینی هاشم­ زاده نویسنده کتاب «فساد دانشگاهی» رسید. چکیده سخنان ایشان عبارتست از:

«قوانین و مقررات و آئین نامه­ ها که کارکرد تنظیم کنندگی روابط میان انسانها و پیشگیری از سوء استفاد و وقوع فساد را دارد، ممکن است در معرض دست‌کاری واعمال نفوذهای قانون‌گذاران قرار گرفته و موجبات فساد را فراهم آورد. همچنین محتمل است که قانون‌گذاران قانون را به نحوی تدوین کنند که موارد فساد در آن نادیده گرفته شود و یا قانونی تلقی گردد. در مورد آئین نامه ارتقاء اعضاء هیات علمی نیزچنین پتانسیلی وجود دارد. نگاهی به ماده 5 شیوه ­نامه اجرایی این آئین­ نامه(ارزیابی امتیازهای موضوع ماده 3 آئین ­نامه) نشان می­ دهد این آئین­ نامه پتانسل فسادزایی قابل توجهی دارد. به­ ویژه بند 4، 5، 6، 7، 13، و 16 ماده 5 و ماده 7 . یافته ­های "پیمایش فساد دانشگاهی" منتشر شده در کتاب فساد دانشگاهی... نشان می­دهد آئین­ نامه ­ها و اسناد بالادستی حداقل به سه طریق موجبات بروز و گسترش فساد دانشگاهی می­ شوند: 1-فشار برای انتشار(برای ارتقاء؛ پیشگیری از رکود علمی؛ تبدیل وضع استخدامی و ...) به این منظور فشار بر دانشجویان به اشکال مختلف برای انتشار مقاله به نام استاد(دانشجویان با خرید مقاله، پایان­نامه، کتاب، جعل داده­ها، سرقت علمی و ... به این فشار پاسخ می­ دهند)؛ سرقت علمی؛ خرید مقاله؛ انتشار همپوشان و ... 2- رقابت برای انتشار (چشم و هم­چشمی؛ کسب جایگاه و مطرح شدن بین همکاران ...) به این منظور شبکه­ هایی بین هر یک از استادان و تعدادی دانشجو تشکیل می­ شود، نوچه پروری و ... 3-تشویق برای انتشار (برای دریافت جایزه و پاداشهای مالی؛ گرنت؛ کسب مقام برتر برای دانشگاه و کشور و ...) در این راستا تعداد مجلات علمی پژوهشی به شکل بی­رویه­ ای گسترش می­ یابد، تا آمار تولید علم با انتشار مقالات ساختگی و بی ارزش و مقالاتی که هیچیک از مشکلات کشور را حل نمی­ کنند، افزایش ­یابد، تا موجب ارتقاء هیات علمی، و اهداف پیش گفته شود. بدین ترتیب سیاست­گذاران شرایطی را ایجاد کرده ­اند که جامعه علمی کشور تحت فشار و به هر روشی برای کسب مقام برتر برای کشور در عرصه‌ی بین ­المللی مقاله تولید کنند. دانشگاه­ها نیز برای کسب رتبه‌ی برتر در بین دانشگاه­های داخلی و بین‌المللی، تحت فشار، در این مسابقه از کنش‌گران خود به‌ویژه اعضای هیئت علمی می­ خواهند به هر روشی امار تولید مقالات (به‌ویژه مقالات مشترک!) را رشد دهند. اعضای هیئت علمی نیز تحت فشار برای تبدیل وضعیت استخدامی و ارتقای خود و... به هر روشی منجمله تحت فشار قرار دادن دانشجویان برای ‌‌‌‌ارائه‌ی مقاله، آمار تولید مقالاتشان را افزایش می­ دهند. دانشجویان نیز به دلایل متعدد از روش­های مختلف مانند خرید مقاله، سرقت ادبی و... مقاله ‌‌‌‌ارائه و منتشر می­ کنند، به این ترتیب در سطوح مختلف، کنش‌گران عرصه‌ی تولید علم، وارد چرخه معیوب فساد علمی می‌شوند.»

در ادامه نشست دکتر رحمت الله فتاحی گفت: «اگر بپذیریم که رفتارهای انسانها (چه رفتارهای عقلانی و چه کژرفتاری) تابعی از انگاره ها و طرحواره های ذهنی افراد است، آنگاه می توانیم توجیه کنیم که تفاوت انسانها با هم به دلیل نوع ذهنیت های آنان است. به همین ترتیب، انگاره های ذهنی انسانها تابعی از نوع نگاه آنان به جهان هستی است، یعنی نوع جهان بینی آنها. جهان بینی اهمیت بسیار زیادی در شکل دهی به اندیشه ها و رفتارها دارد. تفاوت انسانها و جوامع با هم نیز در نوع جهان بینی آنها نهفته است. برخی انسانها خود را جزء کوچکی از یک جهان بزرگ می دانند و حقوق همه موجودیتهای دیگر را بر حقوق خود مقدم می شمارند. آنها اینگونه می اندیشند که باید در خدمت دیگران باشند، به حقوق دیگران احترام بگذارند، و حتی موجب آرامش و خشنودی دیگران شوند. اینگونه انسانها معمولا متواضع، فروتن و ایثارگر هستند. عکس آن نیز صادق است، برخی افراد خود را مرکز عالم می دانند و بر این باورند که دیگران باید در خدمت آنها باشند. آنها همواره حق را به خود می دهند و حقی برای دیگران قائل نیستند. اینگونه افراد معمولا زیاده طلب و مدعی هستند. همین ذهنیت باعث کژرفتاری آنها و فاصله گرفتن از جامعه می شود. اخلاق  به طور کلی و اخلاق دانشگاهی و پژوهشی و حرفه ای به طور خاص تابع نوع جهان بینی افراد است. اگر اخلاق را زیرمجموعه جهان بینی بدانیم، آنگاه قابل درک است که تفاوت اخلاقی انسانها و جوامع با هم به دلیل تفاوت در نوع جهان بینی آنهاست. شواهد کژرفتاری ها و بداخلاقی ها در محیط های دانشگاهی در دو دهه اخیر افزونتر شده و این به معنای آنست که برخی افراد دانشگاه (اعم از استاد یا دانشجو) براحتی به حقوق دیگران تعرض می کنند و توقع دارند که بدون تلاش و ممارست به امتیازهای بیشتری دست یابند. آنها با انواع ترفندها و ایجاد رابطه ها تلاش می کنند که امتیازهای مندرج در آئین نامه های ارتقاء را جمع آوری کنند. در این مسیر، تقلب و سرقت علمی امری بسیار طبیعی برای آنها جلوه می کند. به بیان دیگر، از دیدگاه آنها، دست زدن به سوء استفاده و نادیده گرفتن حقوق دیگران امری کاملا بدیهی است. شوربختانه و به دلیل ضعف نظام آموزش عالی کشور، تعداد افرادی که در دو دهه گذشته کژرفتاری را پیشه کرده و آن را امری بدیهی انگاشته اند بیش از اندازه شده است. آئین نامه های موجود هم نمی تواند کاملا جلوی اینگونه افراد را بگیرد. در نتیجه، آنها بدون داشتن شایستگی و حق مسلم، ارتقاء یافته و می یابند و موجبات فروکاهی حیثیت جامعه دانشگاهی و نظام آموزش عالی می شوند. اوج این وضعیت تاسف بار را می توان در سرقت علمی از سوی سه استاد تمام رشته فلسفه در سه دانشگاه تهران رصد کرد که مقاله یک نویسنده خارجی را به نام خود منتشر ساخته بودند! به عنوان جمع بندی، باید به این نکته اشاره کنم که مادامی که اخلاق و جهان بینی متعالی در جامعه دانشگاهی شکل نگیرد و تشویق نشود، برخی افراد حتی با سوء استفاده از آئین نامه های موجود، ارتقاء می یابند. پس آنچه جامعه دانشگاهی ما نیاز دارد، در درجه نخست، اصلاح جهان بینی هاست تا اعمال آئین نامه ها. اگر جهان بینی ما متعالی باشد، یک سیستم خودکنترلی در ذهن ما ایجاد می شود تا اخلاق مدار و درستکار باشیم.»

امیر حسین رجب زاده عصارها آخرین نفری بود که در نشست سخنانی بیان کرد. ایشان گفت: «ارزیابی عملکرد کارکنان در سازمان‌های دولتی و غیردولتی زیادی در حال انجام است. آن‌چه در ظاهر مشاهده می‌شود، انجام بخش زیادی از فرایند ارزیابی به صورت فرمالیته و غیرواقعی است. همواره در تهیه گزارش ارزیابی، برآورده کردن شرایط کمّی مد نظر قرار می‌گیرد و کیفیت، که در زمان کوتاه تهیه گزارش چندان هم قابل اندازه‌گیری نیست، مغفول واقع می‌شود. در ارزیابی و ارتقای اعضای هیأت علمی هم شاهد رواج چنین رویه‌ای هستیم. آیین‌نامه ارتقای فعلی، دارای نقاط ضعف و نقاط قوتی است و مشخص است که کسانی که آن را تهیه کرده‌اند از لحاظی آگاه بوده‌اند اما در مواردی نتوانسته‌اند نیازمندی‌های اصلی را در نظر بگیرند. برای مثال، در ماده 5 شیوه‌نامه که از اعضای هیات علمی خواسته شده که برای اخذ نمره مقالات مستخرج از پایان‌نامه‌های دانشگاهی، بدون در نظر گرفتن ترتیب قرار گرفتن اسامی، به عنوان نویسنده مسئول شناسانده شوند، از این لحاظ که به اساتید را از لحاظ مسئولیت‌پذیری در قبال مطالب مقاله، درگیر می‌کند، به نظر می‌رسد راهکار خوبی ارائه شده است. اما از لحاظ در نظر نگرفتن تفاوت‌های رشته‌های مختلف در تولید مقاله و خروجی مکتوب، این آیین‌نامه دارای نقاط ضعف فراوانی است. کتابدارها و کتابخانه‌های دانشگاهی، می‌توانند در راستای آشناسازی اساتید و پژوهشگران با روند ارتقا و کمیت‌های علم‌سنجی نقش مؤثری ایفا کنند. بخشی از رفتارهای دانشگاهی و علمی که از لحاظ اخلاق محل بحث هستند و می‌توان آن‌ها را در طول طیف سفید اخلاق تا سیاه بی‌اخلاقی، در منطقه خاکستری قلمداد کرد، از جمله مواردی هستند که کتابخانه‌ها می‌توانند با تمرکز بر روی آن‌ها و شناساندن آن‌ها به دانشگاهیان در برآوردن کمیت‌های ارزیابی کمک کنند. کتابخانه‌ها با برگزاری دوره‌های شناخت کژرفتاری‌های علمی و نحوه مقابله با آن‌ها، آموزش استنادهی، آشنایی با کارکرد نظام‌های رتبه‌بندی و تبیین چیستی شاخص‌‌های علم‌سنجی برای مدیران دانشگاهی و اساتید و البته سایر پژوهشگران می‌توانند نقش  موثری ایفا کنند. به‌علاوه، کتابداران در موقعیت‌های شغلی کارشناس نشریات و مدیران اجرایی مجلات علمی می‌توانند با ادارۀ قاعده‌مند و اخلاق‌مدار نشریات بر اساس استانداردهای بین‌المللی به اعضای هیات علمی در فعالیت‌هایی که برای ارتقا انجام می‌دهند، کمک کنند که ضمن رعایت اخلاق تلاش‌های بهینه‌ای ترتیب دهند. حضور کتابداران به عنوان مشاور یا اعضای کمیته‌های ارتقا و کمیته‌های اخلاق در دانشگاه‌های محل دیگری برای ارائه نقش کتابداران در حوزه اخلاق پژوهش و البته ارتقای اعضای هیات علمی است.»

در پایان اعضای پنل به سؤالات مطرح شده توسط حضار پاسخ‌های دادند.

پیام آقای جرالد لایتنر (Gerald Leitner) دبیر کل ایفلا به پنجمین کنگره متخصصان علوم اطلاعات

آقای جرالد لایتنر (Gerald Leitner) دبیرکل ایفلا در پیامی به پنجمین کنگره متخصصان علوم اطلاعات دیدگاه خود را در رابطه با تم کنگره و آینده کتابخانه‌ها ارائه کرد. این پیام تصویری را می‌توانید در اینجا ببینید.

متن این پیام نیز به شرح زیر است:

«به عنوان رئیس دبیرخانه ایفلا، روزنامه نگاران و سیاستمداران از من اغلب در مورد آینده كتابخانه ها، سؤال می كنند. بعضی از آنها کاملا شک برانگیزند، برخی از آنها حتی مرگ کتابخانه را نیز پیش بینی می کنند، اما پاسخ من بسیار واضح است.

دنیا به کتابخانه هایش بیشتر از هرزمان دیگری نیاز دارد، شاید حتی بیشتر از گذشته، زیرا در زمان اخبار جعلی و مطالب مبهم بسیار، ما به کتابخانه ها به عنوان فانوسی از اطلاعات صادقانه و معتبر در دریایی از ابهامات و اخبار جعلی احتیاج داریم.

مسلماً پیش بینی آینده دشوار است اما بهترین راه برای پیش بینی آینده، تکوین آینده توسط خود شما است و همین دیدگاه، فراسوی چشم انداز جهانی در مباحثی است که ما در بیش از 190 کشور جهان در هر 7 قاره آغاز کردیم. الگوی راهنمایی روشنی برای آینده کتابخانه ها در اختیار داریم که چشم انداز و رویای آتی کتابخانه هاست و در عین حال فهرست کامل از راهبرد جهانی ایفلا فراهم کرده ایم. استراتژی ایفلا از سال 2019 تا 2024 ، ابزاری برای دستیابی به این آینده بزرگ است. چشم اندازی که ما برای یکپارچه سازی قلمرو کتابخانه بکار می بریم تا زندگی مردم را بهبود بخشیم. این آینده ما است و من اطمینان دارم که به هدف خود می رسیم ، زیرا من به قدرتمان اعتماد دارم

بیایید با هم انجامش بدیم؛

بیایید آینده مان را به همراه این استراتژی جهانی ایفلا 2019 تا 2024 در کشورتان به همراه هم بسازیم.

 با تشکر از شما»

یادآور می‌شود پیام‌های تصویری، در هشتاد و پنجمین اجلاس ایفلا (آتن, 2019) توسط همکاران اداره کل روابط بین‌الملل سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و کمیته روابط بین‌الملل انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران تهیه شده است.

پیام پیتر لور (Peter Lor) دبیرکل اسبق ایفلا

آقای پیتر لور (Peter Lor) دبیر کل اسبق ایفلا در پیامی به پنجمین کنگره متخصصان علوم اطلاعات دیدگاه خود را در رابطه با تم کنگره و آینده کتابخانه‌ها ارائه کرد. این پیام تصویری را می‌توانید در اینجا ببینید.

متن این پیام نیز به شرح زیر است:

«من پیتر لور، استاد بازنشسته رشته کتابداری و علم اطلاعات هستم که به دانشکده دانشگاه پرتوریا به عنوان دانشیار پژوهش پیوستم. اهل آفریقای جنوبی هستم و در حال حاضر دوران بازنشستگی خود را در شهری کوچک در استان کین جنوبی سپری می کنم. البته هنوز در سطح بین المللی و حرفه ای فعالیت دارم. اخیراً، كتابی منتشر كرده ام كه چند روز پیش [آگوست 2019] در ایفلا رونمایی شد. در خصوص درخواست شما مبنی بر ارائه نظرم درباره آینده کتابخانه ها ظرف چند دقیقه، باید عرض کنم: فکر می کنم درباره آینده کتابخانه ها، کتاب های زیادی نوشته شده است. نکته اصلی که می توان در مورد آینده گفت این است که آینده «غیرقابل پیش‌بینی» است! اما اگر به گذشته نگاه کنید می بینیم که همه چیز بسیار سریع و اساسی در جهان رو به تغییر است، به طوری که برخی فکر می کنند کتابخانه ها ممکن است با این تغییرات مورد تهدید قرار گیرند. اما وقتی به گذشته نگاه می‌کنیم، خواهیم دید که کتابخانه ها بیش از 4000 سال از تغییرات مختلف جان سالم به در بردند.

اول از همه اینکه، کتابخانه ها هنوز وجود دارند! اگرچه ممکن است کتابخانه ها [امروزه] متفاوت به نظر برسند اما هنوز هم وجود دارند. اگر به گذشتۀ نه‌چندان‌دور نگاه کنیم می بینیم که سه نقطه کانونی وجود دارد که کتابخانه ها در آنها توسعه پیدا کردند و به کار گرفته شدند: 1. کتاب‌ها (برای سنّت)، 2. اطلاع‌رسانی و 3. دانش. برای مدت زمان بسیار طولانی، کتابخانه ها عمدتاً تنها مرتبط به کتاب ها بودند. سپس در دهه 50 و 60  شروع به تفکر در زمینه اطلاع‌رسانی کردیم. كتابداران شروع کردند به حرف زدن درباره اینکه ما دست‌اندرکار اطلاع‌رسانی هستیم. اما آنچه فراموش می کنند به آن فکر کنند این است که، بازیگران بزرگ زیادی در کار اطلاع‌رسانی وجود دارند: بنگاه های رسانه ای و شرکت های توزیع اطلاعات هستند؛ روزنامه ها هستند؛ گوگل است؛ آمازون است. بنابراین، اگر می خواهید به عنوان یک کتابخانه در زمینه اطلاع‌رسانی کار کنید، یک ماهی کوچک در یک حوض بزرگ هستید؛ شکارچیان زیادی وجود دارند!

نقطه کانونی سوم دانش است. فکر می کنم که آینده کتابخانه ها به طور خاص [به سمت آن] جهت‌گیری پیدا کنند. یعنی کتابخانه تنها مربوط به داده و اطلاعات نیست، بلکه بیشتر در پیوند با دانش و نحوه ایجاد دانش و  به اشتراک گذاری دانش است. از این رو، کتابخانه‌ها پایگاه هایی هستند که مردم و رسانه ها و افراد دیگر در آن دیدار و تعامل کنند. این  تعامل از طریق مراودات مردم در فعالیت رسانه ای که در کتابخانه ها در دسترس خواهد بود است و کتابخانه ها واقعاً معنای آنها را نشان می دهند انجام می‌شود. البته این بدان معنا نیست که تعامل همیشه در یک محیط فیزیکی به نام کتابخانه اتفاق می افتد. [بلکه] بخش عمده ای از این تعامل می تواند مجازی باشد با این حال، هنوز کتابخانه های فیزیکی جایگاه مهمی دارند چون محلی هستند که مردم  می توانند گرد هم آیند، با یکدیگر ملاقات کنند، و به درک مشترک برسند. نتیجتاً به نظرم کتابخانه ها [در آینده] نقش بسیار مهمی ایفا کنند. البته نه نقش خیلی خیلی برجسته! نه نقشی که آشکارا همه را تجمیع کند، بلکه نوعی اثرگذاری مهم که موجب افزایش رواداری و صلح بین‌المللی می‌شود.

همکاران عزیز ایرانی، به یاد دارم  که این افتخار را داشتم که حدود 15 سال پیش به کشور فوق‌العادۀ شما سفر کنم. متأسفم که امروز نمی‌توانم در کنار شما باشم اما از این فرصت استفاده می‌کنم و برای شما کنگره‌ای سودمند و پربار و فوق العاده را آرزو می‌کنم. متشکرم.»

یادآور می‌شود پیام‌های تصویری، در هشتاد و پنجمین اجلاس ایفلا (آتن, 2019) توسط همکاران اداره کل روابط بین‌الملل سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و کمیته روابط بین‌الملل انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران تهیه شده است.

پیام جودی برودی پرستون (Judith Broady Preston) رئیس دوره بعدی انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی بریتانیا (سیلیپ) به پنجمین کنگره متخصصان علوم اطلاعات

خانم جودی برودی پرستون (Judith Broady Preston) رئیس دوره بعدی انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی بریتانیا (سیلیپ)  در پیامی به پنجمین کنگره متخصصان علوم اطلاعات دیدگاه خود را در رابطه با تم کنگره و آینده کتابخانه‌ها ارائه کرد. این پیام تصویری را می‌توانید در اینجا ببینید.

متن این پیام نیز به شرح زیر است:

«سلام. همکاران گرامی، من جودی برودی پرستون رئیس دوره آتی انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی بریتانیا (سیلیپ) هستم. من به همراه انجمن کتابداری انگلستان کنگره خوبی را برایتان آرزومندیم. قصد دارم به سه موضوع جداگانه بپردازیم که در حال حاضر در سیلیپ بر روی آنها کار می کنیم. یکی اینکه خودمان را با استراتژی جدیدی که توسط ایفلا برای دوره 2019-2024 تدوین شده همگام کنیم. یکی از کانون های مهم ما استراتژی بین المللی ما است. بنا داریم به جلب مشارکت همكاران از خارج از كشور بپردازیم تا عضویت انجمن ها و افراد را تقویت كنیم، زیرا ما به دنبال ایجاد همکاریهای بین المللی هستیم. اگر علاقه مند به آن هستید، لطفاً با ما همراه شوید.

نکته دوم این است که ما به طور فزاینده ای بر حمایت از تداوم فعالیت کتابخانه های عمومی تمرکز می کنیم. در پانزدهم اکتبر در لندن، در مجلس انگلیس، اسنادی طرح خواهد شد که [در آنها] چگونگی حمایت از کتابخانه های عمومی توسط دولت با عنوان «حمایت از كتابخانه های عمومی» ارائه می‌شود. این سند، مدارك مبتنی بر شواهد می دهد تا سیاستمداران را ترغیب كنند به خدمات مالی كتابخانه های عمومی بپردازند. همچنین در بخش مدیریت دانش نیز با همکاران خود به اجماع رسیده ایم و  امسال طرحی را در زمینه صلاحیت افرادی که در مدیریت دانش کار می‌کنند اجرا کرده‌ایم. ما در حال حاضر گروهی 60 نفره داریم که در زمینه تمام طرح‌های ما، با پایگاه دانش و مهارت های حرفه ای همسو هستند. ما با دانشگاه های خارج از کشور نیز همکاری می کنیم و طیف گسترده ای از برنامه های بین المللی را اعتبار می بخشیم. این صرفاً شمّه‌ای از کارهایی است که ما انجام می دهیم. امیدواریم که شما را ]در ایفلای سال بعد[ در دوبلین ببینیم و با یکدیگر همکاری داشته باشیم. به منظور تعامل با یکدیگر، لطفا با من تماس بگیرید. مشخصات من را می توانید از طریق همکارانتان که در حال ضبط این مصاحبه هستند، دریافت کنید.

از همه شما بسیار سپاسگزارم. برای کنفرانستان آرزوی موفقیت دارم.»

یادآور می‌شود پیام‌های تصویری، در هشتاد و پنجمین اجلاس ایفلا (آتن, 2019) توسط همکاران اداره کل روابط بین‌الملل سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و کمیته روابط بین‌الملل انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران تهیه شده است.

کنگره سالانه منتظر شنیدن پرسش‌ها، انتقادات و پیشنهادهای شما است.

        congress.ilisa.ir          این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

 

درباره کنگره

کنگره متخصصان علوم اطلاعات، ‌کنگره ایست حرفه‌ای که از سال 1394 و با هدف نزدیک کردن حرفه و دانشگاه آغاز به‌ کار کرده است. این کنگره تلاش می‌کند مکمل همایش‌های دانشگاهی و علمی- پژوهشی باشد که در انجمن‌های علمی و دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی کشور برگزار می‌گردد.
رفتن به بالا