نشست کتابخانه‌های تخصصی با عنوان بازتعریف نقش کتابخانه‌های تخصصی؛ از عدالت اطلاعاتی تا حکمرانی دانش در روز سه‌شنبه سوم آذر 1405 از ساعت 13:۳۰ تا ۱5 در اندیشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار می‌شود.
در نشست کتابخانه‌های تخصصی، موضوعاتی همچون بازتعریف جایگاه کتابخانه‌های سازمانی، پیوند عدالت سازمانی و عدالت اطلاعاتی، نقش کتابخانه‌ها در توسعه عدالت دانشی و تأثیر هوش مصنوعی بر تحول خدمات کتابخانه‌ای مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت.
یکی از محورهای این نشست، بازخوانی و بازتبیین فلسفه وجودی و نقش کتابخانه‌های سازمانی (تخصصی) در پیوند با مفاهیم عدالت سازمانی و رضایت شغلی کارکنان است. در این بخش، نقش کتابخانه‌های سازمانی در فراهم‌کردن فرصت‌های برابر برای دسترسی به اطلاعات و یادگیری مهارت‌های حرفه‌ای بررسی می‌شود. همچنین، این دیدگاه مطرح خواهد شد که عدالت اطلاعاتی می‌تواند در کنار شایسته‌سالاری و توجه به صلاحیت‌های حرفه‌ای کارکنان، زمینه‌ساز تحقق عدالت اداری و افزایش رضایت شغلی باشد. نظریه کارکرد تعادلی کتابخانه‌ها و مراکز اطلاعاتی نیز به‌عنوان یکی از چارچوب‌های نظری این بحث مورد توجه قرار خواهد گرفت.
از عدالت سازمانی تا عدالت اطلاعاتی؛ بازاندیشی در قدرت، مشارکت و حکمرانی دانش در کتابخانه‌های تخصصی عنوان محور دیگری است که به بررسی چالش‌های عدالت اطلاعاتی در ساختارهای سازمانی می‌پردازد. در این بخش، تمرکز قدرت تصمیم‌گیری درباره منابع و خدمات اطلاعاتی، محدودشدن مشارکت حرفه‌ای کتابداران و چگونگی تعیین اولویت‌های اطلاعاتی بررسی خواهد شد. پرسش محوری این بحث آن است که چرا با وجود توسعه منابع و فناوری‌های کتابخانه‌ای، همچنان ممکن است نابرابری در دسترسی به دانش، مشارکت در تصمیم‌گیری و اثرگذاری حرفه‌ای وجود داشته باشد. در این چارچوب، رابطه میان عدالت درون‌سازمانی و عدالت در خدمات اطلاعاتی و ضرورت بازنگری در شیوه‌های حکمرانی دانش مورد بحث قرار می‌گیرد.
بخش دیگری از نشست به موضوع کتابخانه‌های تخصصی و عدالت دانشی: از دسترسی به اطلاعات تا مشارکت در تولید و اشتراک دانش با نگاهی به منابع و پژوهش‌های تاریخی» اختصاص دارد. این محور بر نقش کتابخانه‌های تخصصی در گسترش فرصت‌های عادلانه برای دسترسی به اطلاعات، بهره‌مندی از دانش و مشارکت در تولید و اشتراک آن تأکید می‌کند. همچنین، نقش مدیریت دانش در مستندسازی تجربه‌های کتابداران، بهره‌گیری از یافته‌های پژوهشگران و تدوین بسته‌های دانشی متناسب با نیاز کاربران بررسی خواهد شد. تبدیل دانش پراکنده و تجربه‌های فردی به دانشی مستند، قابل بازیابی و قابل اشتراک، از دیگر موضوعات این بخش است.
همچنین، نقش هوش مصنوعی در تحول خدمات کتابخانه‌های تخصصی و ارتقای کیفیت دسترسی کاربران به اطلاعات با رویکرد عدالت اطلاعاتی از محورهای این نشست خواهد بود. در این بخش، ظرفیت‌های هوش مصنوعی در پردازش زبان طبیعی، تحلیل داده‌ها، بازیابی هوشمند اطلاعات، پیشنهاد منابع مرتبط و خودکارسازی فرایندهای فهرست‌نویسی و نمایه‌سازی بررسی می‌شود. در کنار این فرصت‌ها، چالش‌هایی مانند تولید اطلاعات نادرست، سوگیری الگوریتمی، حفظ حریم خصوصی، حقوق مالکیت فکری و ضرورت نظارت انسانی نیز مورد توجه قرار خواهد گرفت. در این محور، جایگاه کتابداران در محیط‌های اطلاعاتی هوشمند و ضرورت توسعه مهارت‌های حرفه‌ای آنان نیز بررسی می‌شود. تأکید اصلی بر این است که استفاده هدفمند و مسئولانه از هوش مصنوعی، همراه با تخصص و نظارت کتابداران، می‌تواند به افزایش کیفیت و کارآمدی خدمات کتابخانه‌ای و بهبود دسترسی عادلانه کارکنان و مراجعان به اطلاعات کمک کند.
مجموع این مباحث بر ضرورت بازنگری در فلسفه وجودی و کارکرد کتابخانه‌های تخصصی در سازمان‌های امروزی تأکید دارد؛ کتابخانه‌هایی که نقش آن‌ها فراتر از گردآوری و سازماندهی منابع است و می‌تواند به تقویت مشارکت حرفه‌ای، توسعه یادگیری سازمانی، مستندسازی دانش و ایجاد فرصت‌های برابر برای دسترسی و استفاده از اطلاعات گسترش یابد. این رویکرد، عدالت اطلاعاتی را نه‌تنها مسئله‌ای مرتبط با منابع و فناوری، بلکه موضوعی پیوندخورده با ساختارهای تصمیم‌گیری، حکمرانی دانش و جایگاه افراد در فرایند تولید و اشتراک دانش می‌داند.
اعضای نشست
دکتر زهره غلامحسین‌زاده، دبیر نشست و رئیس واحد اطلاعات علمی و مدیریت دانش
دکتر امیر ریسمانباف، رییس مرکز اطلاع‌رسانی و کتابخانه تخصصی سازمان آب و برق خوزستان
دکتر مهناز قنبرزاده، کتابخانه پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوری
دکتر بهاره فزونی، مدیر کتابخانه پژوهشکده تاریخ معاصر و دانشجوی دکتری
مژگان پرداختی، کارشناسی علم اطلاعات و دانش شناسی و کارشناسی ارشد مدیریت؛ رئیس کتابخانه و مرکز اطلاع‌رسانی شرکت برق منطقه‌ای زنجان
زمان برگزاری: سه‌شنبه سوم آذر 1405 از ساعت 13:۳۰ تا ۱5
مکان: اندیشگاه