نشست فناوری‌های نوظهور با عنوان هوش مصنوعی و عدالت اطلاعاتی در روز سه‌شنبه سوم آذر 1405 از ساعت 15:۳۰ تا 17 در تالار قلم سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار می‌شود.
چکیده نشست:
هوش مصنوعی به عنوان یکی از قدرتمندترین فناوری‌های قرن بیست و یکم، پتانسیل عظیمی برای تغییر نحوه دسترسی، پردازش و انتشار دانش در سطح جهان دارد. از یک سو، هوش مصنوعی پتانسیل دموکراتیزه کننده داشته و می‌تواند به طور چشمگیری در جهت تحقق عدالت اطلاعاتی گام بردارد. توانایی‌های کلیدی AI شامل موارد زیر است:
- فیلتر کردن حجم عظیم داده‌ها
- شخصی‌سازی آموزش
- ترجمه فوری زبان‌ها
این قابلیت‌ها به دموکراتیزه شدن دسترسی به اطلاعات کمک کرده و پتانسیل پر کردن شکاف دانش را دارند. این امر می‌تواند جوامع محروم را قادر سازد تا از فرصت‌های جهانی در زمینه‌های اقتصادی، آموزشی و بهداشتی بهره‌مند شوند.
با این حال، جنبه تاریک این فناوری در تضاد مستقیم با عدالت اطلاعاتی قرار دارد و تهدیداتی جدی برای فراگیری و انصاف ایجاد می‌کند.
- سوگیری الگوریتمی و تبعیض سیستمی
- شکاف توانایی AI (AI Capability Gap)
عدالت اطلاعاتی نه تنها درباره دسترسی به محتوا، بلکه درباره توانایی استفاده و شکل‌دهی به ابزارهای تولید کننده محتوا است. دسترسی به زیرساخت‌های پیشرفته AI (مانند قدرت محاسباتی عظیم، مجموعه داده‌های با کیفیت بالا و تخصص فنی) به‌طور نابرابر توزیع شده است. این امر شکاف دیجیتال موجود را به یک “شکاف توانایی AI” تبدیل می‌کند.
این تمرکز قدرت در دست شرکت‌های بزرگ یا کشورهای توسعه یافته، خطر ایجاد یک سلسله مراتب جدید اطلاعاتی را افزایش می‌دهد که در آن تنها عده‌ای محدود قادر به ساخت و کنترل ابزارهای اصلی دانش قرن بیست و یکم هستند.
عدالت اطلاعاتی در عصر هوش مصنوعی مستلزم یک رویکرد فعال و چندوجهی است تا اطمینان حاصل شود که مزایای این فناوری به طور عادلانه توزیع می‌شود و نابرابری‌های موجود تقویت نمی‌گردند. این اقدامات شامل موارد زیر است:
- شفاف‌سازی و توضیح‌پذیری (Explainability – XAI)
- حکمرانی داده‌ها و نمایندگی
- سیاست‌گذاری فراگیر
در نهایت، دستیابی به عدالت اطلاعاتی در سایه هوش مصنوعی مستلزم تعهد اخلاقی و فنی برای مقابله فعالانه با سوگیری‌ها و توزیع نابرابر قدرت‌های محاسباتی است.
اعضای نشست
دکتر مهرناز خراسانچی، دبیر نشست، دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی و عضو هیئت مدیره انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی
دکتر مصطفی امینی، پست دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی، مدیرعامل هلدینگ بهپویان هوشمند امید
دکتر هشام فیلی، دکترای هوش مصنوعی، هیئت علمی و استادتمام هوش مصنوعی دانشگاه تهران و عضو کمیته هوش مصنوعی بنیاد علم ایران
حمید توسلی، کارشناسی ارشد مدیریت کسب‌وکار، نائب رئیس هیئت مدیره و معاون فناوری اطلاعات بانک قرض الحسنه مهر ایران
دکتر مرضیه زرین بال ماسوله، استادیار مهندسی صنایع گروه مهندسی سیستم ها، دانشکده مهندسی صنایع و سیستم های مدیریت دانشگاه صنعتی امیرکبیر
زمان برگزاری: سه‌شنبه سوم آذر 1405 از ساعت 15:۳۰ تا 17
مکان: تالار قلم