نشست اخلاق پژوهش با عنوان اخلاق و عدالت اطلاعاتي در روز سه‌شنبه سوم آذر از ساعت 15:۳۰ تا ۱7 در تالار حکمت سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار می‌شود.
گسترش فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی و نظام‌های داده‌محور، پرسش‌های بنیادینی درباره اخلاق پژوهش، عدالت اطلاعاتی، اعتبار دانش و مسئولیت انسان مطرح کرده است. در همین راستا، در نشست «اخلاق پژوهش»، ابعاد حرفه‌ای، معرفتی و اجتماعی این تحولات با رویکردی میان‌رشته‌ای و با بهره‌گیری از دیدگاه‌های علم اطلاعات و دانش‌شناسی، فلسفه علم و معرفت‌شناسی اجتماعی بررسی خواهد شد.
در این نشست، دکتر علیرضا نوروزی، دکتر محمد خندان و دکتر علیرضا ثقه‌الاسلامی به بررسی چالش‌های اخلاقی و معرفتی هوش مصنوعی و تأثیر آن بر نظام‌های اطلاعاتی و فرایند تولید و اعتباربخشی به دانش خواهند پرداخت.
در بخش نخست، دکتر علیرضا نوروزی و دکتر محمد خندان با موضوع «اخلاق و عدالت اطلاعاتی در عصر هوش مصنوعی: مسئولیت‌ها و چالش‌های حرفه‌ای» به بررسی مسئولیت اخلاقی متخصصان اطلاعات در مراحل مختلف چرخه اطلاعات، از تولید و گردآوری داده‌ها تا پردازش، سازماندهی، بازیابی و دسترسی به اطلاعات می‌پردازند. سوگیری الگوریتمی، بازنمایی گروه‌ها و دیدگاه‌های مختلف، دسترسی عادلانه به اطلاعات، حریم خصوصی، آزادی اطلاعات و مسئولیت حرفه‌ای کتابداران و متخصصان علم اطلاعات از محورهای اصلی این بخش خواهد بود. همچنین، چگونگی ارزیابی انتقادی ابزارهای هوش مصنوعی و اتخاذ تصمیم‌های مسئولانه در محیط‌های هوشمند اطلاعاتی مورد توجه قرار می‌گیرد.
در ادامه، دکتر علیرضا ثقه‌الاسلامی در سخنرانی خود با عنوان «عدالت در جهان اطلاعات هوشمند: پیامدهای معرفتی، اخلاقی و اجتماعی فناوری‌ها و هوش مصنوعی»، به بررسی تأثیر هوش مصنوعی بر اعتبار دانش، توزیع قدرت معرفتی و امکان تحقق عدالت در جهان اطلاعات خواهد پرداخت. در این بخش، موضوعاتی همچون عدالت معرفتی، تنوع نظام‌های دانایی، اعتبار و اعتماد به اطلاعات، نقش الگوریتم‌ها در بازنمایی واقعیت و پیامدهای اجتماعی نابرابری اطلاعاتی بررسی می‌شود. همچنین، این پرسش مطرح خواهد شد که چه کسانی در تولید دانش مشارکت دارند، کدام دیدگاه‌ها در نظام‌های هوشمند دیده می‌شوند و چه سازوکارهایی در تعیین اعتبار و توزیع اطلاعات نقش ایفا می‌کنند.
یکی از محورهای مشترک این نشست، بررسی این مسئله است که با گسترش کاربرد هوش مصنوعی در پژوهش و خدمات اطلاعاتی، مسئولیت انسان و متخصصان در قبال صحت، اعتبار، دسترس‌پذیری و توزیع عادلانه اطلاعات چگونه تعریف می‌شود. از این منظر، اخلاق پژوهش صرفاً به رعایت اصول اخلاقی در گردآوری و استفاده از داده‌ها محدود نیست، بلکه ارزیابی انتقادی فناوری‌ها، توجه به سوگیری‌ها و نابرابری‌ها، حفظ حقوق کاربران و تقویت تنوع دیدگاه‌ها را نیز دربرمی‌گیرد.
این نشست می‌کوشد با پیوند دادن ملاحظات حرفه‌ای علم اطلاعات به مباحث فلسفی و اجتماعی دانش، زمینه‌ای برای گفت‌وگو درباره مسئولیت‌پذیری در عصر هوش مصنوعی فراهم آورد و به تبیین اصول و راهکارهایی برای شکل‌گیری نظام‌های اطلاعاتی عادلانه‌تر، شفاف‌تر و پاسخ‌گوتر کمک کند.
اعضای نشست:
عباس رجبی، دبیر نشست و عضو کارگروه تخصصی سلامت و اخلاق پژوهش دانشگاه امام صادق(ع)
دکتر علیرضا نوروزی، استاد رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران
دکتر علیرضا ثقه‌الاسلامی، استادیار پژوهشکده جامعه و اطلاعات، گروه پژوهشی اخلاق و حقوق اطلاعات پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)
دکتر محمد خندان، استادیار رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران
زمان برگزاری: سه‌شنبه سوم آذر از ساعت 15:۳۰ تا ۱7
مکان: تالار حکمت